Management ασφάλειας στην εργασία ή ασφάλεια στο management ?

ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

(για κάθε εργαζόμενο σε οποιαδήποτε επιχείρηση)

Γιατί εργαζόμαστε;

Επειδή πρέπει να πληρωθούμε για να μπορούμε να επιβιώσουμε; Επειδή και οι άλλοι γύρω μας εργάζονται; Επειδή θέλουμε να ανήκουμε σε έναν οργανισμό ή μια ευρύτερη παραγωγική ομάδα; Επειδή πέραν αυτών θέλουμε και να εξελιχθούμε σαν άτομα; Επειδή . . ., επειδή . . .

Γιατί εργαζόμαστε στη συγκεκριμένη θέση;

Επειδή αυτή η θέση αντιστοιχεί σε αυτό που εκπαιδευτήκαμε να κάνουμε; Επειδή, μετά από πολλές δυσκολίες εύρεσης εργασίας, αυτή η θέση έτυχε να μας προσφερθεί; Επειδή σαν κάτοχοι αυτής της θέσης αμειβόμαστε με ξεχωριστό τρόπο; Επειδή μας προσφέρει μια επιπλέον σιγουριά μπροστά στο αβέβαιο μέλλον; Επειδή θέλουμε να ταυτιζόμαστε με τον τίτλο που αντιστοιχεί στη θέση – κοινωνικό κύρος, συμπλήρωση της ταυτότητάς μας; Επειδή . . ., επειδή . . .

Γιατί η ζωή μας απειλείται από κινδύνους για την υγεία και τη σωματική μας ακεραιότητα;

Επειδή το σώμα μας σαν οργανισμός πολλών συστημάτων είναι εκτεθειμένο και ευάλωτο σε πλήθος φυσικών, χημικών και βιολογικών βλαπτικών παραγόντων; Επειδή όλες σχεδόν οι δραστηριότητές μας ενέχουν κινδύνους τραυματισμού που απειλούν είτε τη σωματική μας ακεραιότητα είτε την ίδια τη ζωή μας; Επειδή είναι αναπόφευκτη συνέπεια της κοινωνικής ύπαρξής μας; Επειδή κάθε συμπεριφορά έχει ένα μεγαλύτερο ή μικρότερο αλλά ποτέ αμελητέο ρίσκο; Επειδή . . ., επειδή . . .

Γιατί η εργασία σήμερα εκθέτει όλους μας σε περισσότερους και πιο σύνθετους κινδύνους;

Επειδή δεν γνωρίζουμε καλά το περιβάλλον και τον εξοπλισμό εργασίας; Επειδή κάθε είδος εργασίας και κάθε χώρος εργασίας εκ φύσεως, χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερους τυπικούς ή μη κινδύνους; Επειδή δεν έχουμε εκπαιδευτεί στην ολική ποιότητα εργασίας; Επειδή όταν συνωστιζόμαστε πολλοί και αλληλεπιδρούμε, δημιουργούμε περιπλοκότερες και πιο ανεξέλεγκτες καταστάσεις; Επειδή η επικρατούσα εταιρική κουλτούρα δεν ενσωματώνει τις ασφαλείς συνθήκες, στάσεις και συμπεριφορές; Επειδή . . ., επειδή . . .

Γιατί μαζί με την ανάληψη καθηκόντων αναλαμβάνουμε και κάποια ρίσκα;

Ποιο είδος ζυγαριάς κουβαλάμε για να ζυγίσουμε κινδύνους και αντάλλαγμα; Ποιος είναι διατεθειμένος να εργαστεί χωρίς να είναι επακριβώς προσδιορισμένη η αμοιβή του; Κανείς; Ποιος είναι διατεθειμένος να εργαστεί με απροσδιόριστο το ρίσκο; Οι περισσότεροι; Γιατί; Επειδή γενικά είμαστε προετοιμασμένοι να ρισκάρουμε έναντι ανταλλάγματος (μισθού, θέσης); Επειδή δεν γνωρίζουμε πόσο και ποιο ρίσκο αναλαμβάνουμε, ενώ γνωρίζουμε επακριβώς το αντάλλαγμα;

ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΣΤΑΣΗ ή ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ

Τελικά είναι αποδεκτή η πιο κάτω αλληλουχία σκέψεων;

αφού στη ζωή μας, είμαστε αναγκασμένοι να συμβιώνουμε με τους κινδύνους και αφού έχουμε σοβαρούς λόγους να εργαζόμαστε και αφού εργασία χωρίς κινδύνους δεν υπάρχει και αφού ένα καλό και σίγουρο αντάλλαγμα είναι πιο αξιοπρόσεκτο από αόριστους κινδύνους, ας συνεχίσουμε την πορεία μας και «ό,τι ‘ναι να ‘ρθει θε να ‘ρθεί».

Όχι βέβαια.

Όχι, τουλάχιστον στον ανεπτυγμένο κόσμο και στη Δυτική κουλτούρα. Στην κουλτούρα των σύγχρονων ανεπτυγμένων κοινωνιών και των επιχειρήσεων που οργανώνονται χρησιμοποιώντας την ορθολογική σκέψη και όχι τη διαισθητική ή τη μεταφυσική, το μοιραίο και η εγκατάλειψη στην τύχη δεν είναι αποδεκτά.

Σίγουρα; Είναι πράγματι έτσι; Γιατί λοιπόν τότε, εξακολουθούμε να έχουμε ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες; Γιατί ξεφυτρώνουν ξαφνικά τα αποκαλούμενα “ανόητα ή παράλογα ή τυχαία ατυχήματα”; Γιατί όταν ένα μη αναμενόμενο ατύχημα μας αιφνιδιάσει έχουμε πάντοτε έτοιμη την παρηγοριά “στη ζωή πάντοτε θα μας συμβαίνουν ατυχήματα”; Γιατί τότε προς στιγμήν ξεχνάμε ή παρακάμπτουμε τον συλλογικό στόχο “μηδέν ατυχήματα” με μια δόση υποτιθέμενου ρεαλισμού;

Μήπως η ορθολογική διαχείριση των επαγγελματικών κινδύνων και τα συστήματα υγιεινής και ασφάλειας στην εργασία αποτελούν, σε κάποιες περιπτώσεις, απλά διακηρύξεις; Μήπως πάλι, όταν δεν αποτελούν διακηρύξεις αλλά ειλικρινείς δεσμεύσεις των ηγεσιών, συμβαίνει να μην συμβαδίζει η συνολική εταιρική κουλτούρα με αυτές; Μήπως κάποια αφανή, υπόγεια ρεύματα είναι πιο ισχυρά και ακυρώνουν συστηματικά δεσμεύσεις, πολιτικές, καλοσχεδιασμένα συστήματα, διατιθέμενους πόρους για εκπαίδευση και λήψη μέτρων κ.λ.π.;

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ MANAGEMENT ΚΑΙ ΤΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ

Τι είναι εκείνο που διαφεύγει από την ηγεσία και το management;

Όταν συγκρίνουμε εποχές διαπιστώνουμε σημαντικές βελτιώσεις στην πρόληψη και προστασία έναντι των επαγγελματικών κινδύνων και τα στατιστικά διαγράμματα είναι αδιάψευστα. Αναμφίβολα υπάρχει μια παγκόσμια πρόοδος και προέρχεται τόσο από βελτιώσεις στον τεχνολογικό εξοπλισμό όσο και από την ενεργότερη συμμετοχή του ανθρώπινου παράγοντα αλλά και από τα ορθολογικότερα και αποτελεσματικότερα συστήματα διαχείρισης των δραστηριοτήτων καθώς και από εκείνα που αφορούν την οργάνωση της εργασίας.

Όταν συγκρίνουμε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο ίδιο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον, βρίσκουμε ομοιότητες σε αυτήν τη συγκεκριμένη κατεύθυνση προόδου, που έχουν να κάνουν με νομοθετικές ρυθμίσεις, καθιερωμένα υποδείγματα (διεθνή πρότυπα εργασίας και βέλτιστες πρακτικές) καθολικής ισχύος αλλά επίσης και με την ώθηση του ανταγωνισμού. Η υγιεινή και ασφάλεια στην εργασία αποτελεί σήμερα έναν ακόμη παράγοντα που προσδιορίζει την εικόνα, τόσο προς τα έξω όσο και προς τα μέσα, μιας υγιούς και επιτυχημένης επιχείρησης ή ομίλου επιχειρήσεων, σε τέτοιο βαθμό, που να του προσδίδει ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.

Βρίσκουμε όμως και αρκετές διαφορές. Διαφορές ανάμεσα σε επιχειρήσεις του ίδιου κλάδου, που ενσωματώνουν με διαφορά φάσης την εφαρμογή των κοινών νόμων, υποδειγμάτων, βέλτιστων πρακτικών. Το συνηθέστερο είναι, αυτή η καθυστέρηση για κάποιες και η προπορεία για κάποιες άλλες, να οφείλεται στα χαρακτηριστικά αδρανείας καθεμιάς επιχείρησης. Όλα τα συστήματα και οι οργανισμοί έχουν τη δική τους ξεχωριστή αδράνεια – αντίσταση στις αλλαγές.

Το ευκολότερο, αλλά όχι και το σοφότερο, είναι να αποδώσουμε τις διαφορές στην οικονομική ευρωστία ή στο μέγεθος μιας επιχείρησης. Υπάρχουν όμως επιχειρήσεις μικρού μεγέθους που είναι υποδειγματικές, διότι αξιοποίησαν το μικρό μέγεθος σαν πλεονέκτημα ευελιξίας, όπως υπάρχουν επίσης και μεγάλου μεγέθους επιχειρήσεις και πολυεθνικοί όμιλοι που χρησιμοποίησαν τις δομές επικοινωνίας μεταξύ των θυγατρικών καθώς και την δυνατότητα να συλλέγουν και να επεξεργάζονται μεγαλύτερο όγκο εμπειριών σαν ισχυρό επίσης πλεονέκτημα και να είναι και αυτές υποδειγματικές. Το μέγεθος και η οικονομική ευρωστία δεν προδικάζει αμφιμονοσήμαντα, δεν προσδιορίζει την αδράνεια στις βελτιώσεις και τις αλλαγές.

Βρίσκουμε όμως και διαφορές μεταξύ των τμημάτων μιας επιχείρησης, διαφορές ακόμη και μέσα σε ένα τμήμα ανάμεσα σε διαφορετικές ομάδες του. Κάνοντας ζουμ και φθάνοντας στο κατώτερο επίπεδο ιεραρχίας (στελέχη πρώτης γραμμής και εργοδηγούς) και ακόμη περισσότερο ζουμ στον κάθε εργαζόμενο, μπορεί να δούμε τις διαφορές να μεγεθύνονται. Γιατί δεν υπάρχει η επιθυμητή ομοιογένεια είτε στην αφοσίωση πάνω στις αξίες της ασφαλούς εργασίας είτε στην αφοσίωση πάνω στις αρχές και στους κανόνες για καλύτερα αποτελέσματα; Πόσο αποτελεσματικό μπορεί να είναι ένα καλοσχεδιασμένο σύστημα διαχείρισης της ασφάλειας στην εργασία όταν προϋποθέτει την ομοιογένεια και εφαρμόζεται από ανθρώπους, στελέχη, τμήματα με τόσο έντονη τη διαφορετικότητα που μπορεί να αγγίζει και την αυτονόμηση;

Μα οι άνθρωποι δεν μπορεί να είναι όμοιοι σαν μηχανές, θα πει κάποιος. Βεβαίως δεν μπορεί να είναι και μάλιστα η διαφορετικότητα μπορεί να εμπλουτίζει και να ενδυναμώνει μια επιχείρηση. Όμως άλλο η διαφορετική προσωπικότητα κάθε εργαζόμενου και κάθε στελέχους, που είναι ένα δεδομένο για αξιοποίηση και άλλο η έλλειψη κοινών αξιών και κοινών αρχών που είναι ένα κυρίαρχο ζητούμενο σε όλες τις εκφάνσεις και όλες τις δραστηριότητες μιας επιχείρησης. Μήπως αυτό μπορεί να είναι ένα σοβαρό πρόβλημα που διαφεύγει της προσοχής τόσο σε ανώτερο ηγετικό επίπεδο όσο και σε κάθε επίπεδο του management;

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

Κοινές αξίες και κοινές αρχές: το μέγιστο ζητούμενο.

Τι είναι εκείνο που κάνει μια κοινωνία, μια χώρα, ένα έθνος να ακμάζει και όταν αυτό φθίνει να οδηγεί στην παρακμή; Η ιστορία μας διδάσκει ότι είναι η δύναμη των κοινών αξιών και μαζί και η δύναμη των κοινών αρχών συμβίωσης (ρυθμιστικών κανόνων) που υπηρετούν και προάγουν τις κοινές αξίες. Οι αξίες δίνουν νόημα, όραμα και κατεύθυνση στη ζωή όλων και καθενός ξεχωριστά και οι αρχές (κανόνες) κάνουν ρεαλιστικό το όραμα και ενισχύουν την πίστη στην κοινή πορεία.

Μια επιχείρηση δεν είναι τίποτε άλλο από μια κοινωνία σε μικρογραφία (εξάλλου εκεί μέσα ο καθένας δαπανά μεγάλο μέρος του χρόνου του – της ζωής του). Μια σύγχρονη, ανταγωνιστική και εύρωστη επιχείρηση για να διατηρεί την ακμή της και να αναπτύσσεται ακόμη και σε περιόδους κρίσεων, πρέπει, μεταξύ άλλων, να διατηρεί την κοινωνική της υπόσταση. Πρέπει δηλαδή όλο το ανθρώπινο δυναμικό της όχι απλά να εργάζεται μέσα σε αυτήν, όχι απλά να παράγει έργο αποδοτικά αλλά να ζει τη ζωή της επιχείρησης, να είναι περήφανο μέλος της μικρής αυτής ακμάζουσας κοινωνίας, να ενστερνίζεται τις ίδιες κοινές αξίες και να αποδέχεται, σέβεται και εφαρμόζει τις ίδιες κοινές αρχές συμβίωσης, συνεισφοράς και συμπόρευσης.

Τι σχέση μπορεί να έχει λοιπόν το όραμα, οι αξίες και οι αρχές, η κατεύθυνση και η στρατηγική μιας επιχείρησης, με την πρόληψη και προστασία έναντι των επαγγελματικών κινδύνων; Όταν υπάρχουν κοινές αξίες και κοινές αρχές (με φροντίδα και έντονο ενδιαφέρον γι αυτές) τότε όλοι μαζί μπορούν να φθάσουν στο σημείο να νιώθουν “όλοι για έναν και καθένας για όλους”. Η μετατόπιση από το παραφουσκωμένο “εγώ” στο περήφανο “εμείς”, καλλιεργεί το έδαφος μιας πραγματικής, βαθιάς και ουσιαστικής αλληλεγγύης.

Αυτή η αλληλεγγύη δεν επιτρέπει να αδιαφορήσει κάποιος μπροστά στην ασφάλεια ενός άλλου, δεν επιτρέπει εκπτώσεις και υποχωρήσεις μπροστά σε επικίνδυνες συμπεριφορές και σε επικίνδυνες συνθήκες.

Η ζωή σου και η ζωή μου, η υγεία σου και η υγεία μου, είναι το ίδιο σημαντικές για μένα, για σένα και για τη μικρή εταιρική κοινωνία μας.

Δεν έχει σημασία αν εχθές είχαμε μια διαφωνία ή μια περιστασιακή σύγκρουση ή μια έντονη διαπραγμάτευση. Δεν έχει σημασία αν αυτό συνέβη οριζόντια μεταξύ συναδέλφων ή κατακόρυφα μεταξύ υπαλλήλων και ιεραρχίας. Όταν αυτό συμβαίνει σε ένα περιβάλλον συμπόρευσης με κοινές αξίες και κοινά αποδεκτές αρχές, είναι υγεία και ζωντάνια για όλη την επιχείρηση και μόνον οφέλη μπορεί μακροχρόνια να φέρει, τόσο στα οικονομικά αποτελέσματα όσο και στην ποιότητα της κοινής ζωής μας μέσα στην επιχείρηση.

Τελικά εκείνο που άμεσα εισπράττει κάθε εργαζόμενος δεν είναι οι απολαβές του κάθε μήνα αλλά η ποιότητα ζωής κάθε στιγμή και η προαγωγή της αξίας του σαν άνθρωπος χρήσιμος, με ρόλο τόσο σαν αυτόνομη όσο και σαν κοινωνική οντότητα.

Αυτή η ιδιαίτερα ενισχυμένη συνείδηση της ατομικής αξίας μέσα στο μικρό αυτό κοινωνικό υποσύνολο, που λέγεται επιχείρηση, ενισχύει αυτόματα και την προσωπική μέριμνα τόσο για την προστασία της υγείας και της σωματικής ακεραιότητας όσο και για την προαγωγή της ευεξίας.

Management και ηγεσία.

Είναι αυτά στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του κάθε manager και του κάθε προϊσταμένου μέσα στις επιχειρήσεις; Όχι δεν είναι πάντοτε και παντού. Δεν είναι όταν οι managers και οι προϊστάμενοι λειτουργούν αποκλειστικά και μόνον σαν απλοί ιμάντες μεταβίβασης εντολών και στόχων, σαν διανομείς εργασιών και καθηκόντων, σαν διαχειριστές κονδυλίων και όχι σαν μικροί ηγέτες. Όταν δεν νοιάζονται αν η εκτελεστική ομάδα έχει επαρκή μέσα και επαρκή πληροφόρηση για το έργο, την ποιότητα και για τις συνθήκες ασφαλούς εργασίας.

Ηγέτης μέσα σε μια επιχείρηση είναι οποιοσδήποτε λειτουργεί (ακόμη και περιστασιακά) εμπνέοντας και παρακινώντας μια ομάδα να εργαστούν πάνω σε ένα σαφές καθήκον, σε ένα καλά προσδιορισμένο έργο, σε έναν ξεκάθαρο, εφικτό και χρονικά προσδιορισμένο στόχο, με ομαδικό πνεύμα και αλληλεγγύη, με καθορισμένα πλαίσια απαιτήσεων ποιότητας και ασφάλειας, παρέχοντάς τους εκ των προτέρων, επαρκή μέσα, γνώσεις και πληροφόρηση.

Ηγέτης είναι κάθε προϊστάμενος σε κάθε βαθμίδα, ο οποίος έχει κάθε στιγμή (έχει δεν έχει κέφια) ανοιχτές τις πόρτες του και τα δύο αυτιά του, ώστε οι υφιστάμενοί του να προσέρχονται ελεύθερα και αυθόρμητα για να του φέρουν πίσω την ανατροφοδότηση πληροφοριών για την εξέλιξη του έργου που τους ανέθεσε, για τις δυσκολίες και τις ελλείψεις σε ποιότητα και ασφάλεια μαζί με τις προτάσεις τους για βελτίωση.

Ηγέτης είναι αυτός που έχει “πολλά μάτια και πολλά αυτιά”, που βρίσκεται παντού στους χώρους εργασίας χωρίς τη φυσική του παρουσία, επειδή στην ομάδα του επικρατεί η διαφάνεια και η απρόσκοπτη και αφιλτράριστη διακίνηση πληροφοριών, παρατηρήσεων, απόψεων και προτάσεων. Στην ομάδα του δεν υπάρχει ο γνωστός φόβος προς την ιεραρχική του θέση (ο φόβος απέναντι στην εξουσία του) αλλά η εμπιστοσύνη και ο σεβασμός τόσο προς το επίπεδο των ευθυνών του όσο και προς την ηγετική του προσωπικότητα.

Ο ηγέτης μοιράζεται με όλους, τις γνώσεις του και τις εμπειρίες που κατέχει ή που συγκεντρώνει καθημερινά από αναφορές και συζητήσεις. Ο ηγέτης εκπαιδεύει και εκπαιδεύεται διαρκώς – δια βίου. Δεν προσπερνά τα ανασφαλή συμβάντα και τα παρ’ ολίγον ατυχήματα αλλά ασχολείται με έγνοια για την αποκάλυψη αιτιών (και όχι ενόχων) ώστε να ληφθούν μέτρα μείωσης ή και εξάλειψης άμεσα και το κάνει με τρόπο παραδειγματικό και εκπαιδευτικό – για να μάθουν όλοι να κάνουν το ίδιο. Φυσικά προσπαθεί ο ίδιος να είναι το προσωπικό παράδειγμα τόσο στο πως κινείται και εργάζεται μέσα στους χώρους εργασίας όσο και στο πώς οργανώνει τις ασφαλείς διαδικασίες.

Ο ηγέτης δίνει αυξημένη σημασία στις συνήθειες και στην νοοτροπία των εργαζομένων. Δίνει σημασία στα συναισθήματα και στις διαθέσεις τους διότι είναι πεπεισμένος πως αυτά επηρεάζουν σημαντικά την ορθή εφαρμογή ασφαλών κανόνων και πρακτικών εργασίας. Ποτέ δεν εξετάζει επικίνδυνα συμβάντα με αποκλειστικά τεχνοκρατική αντίληψη (κτιριακές συνθήκες, εξοπλισμός, εργαλεία κ.λ.π.) ή με ευθυνόφοβη σκοπιά (εντολές, νόμοι, κανονισμοί, διαδικασίες κ.λ.π.) αλλά συνδέει πάντοτε το τι συνέβη με το γιατί και πως θα μπορούσε να συμβεί διαφορετικά (ασφαλέστερα) αν άλλαζε κάτι (βελτιωνόταν) στις παραδοσιακές πρακτικές και συνήθειες εργασίας που έχουν να κάνουν με την εργασιακή κουλτούρα και την επικρατούσα νοοτροπία. Είναι καινοτόμος και ανοιχτός σε ριζοσπαστικές ιδέες. Ψάχνει πάντοτε μήπως λείπει κάτι από το τραπέζι, μήπως κάτι είναι κρυμμένο κάτω από το χαλί. Επιβραβεύει εξηγώντας, όσους επιδεικνύουν έφεση στην ίδια νοοτροπία. Δημιουργεί εύκρατο κλίμα για να καλλιεργείται η ασφάλεια και υγιεινή στους χώρους εργασίας. Δημιουργεί κλίμα για την ασφάλεια.

Η ασφάλεια στην εργασία είναι ασφάλεια στο management.

Ο manager – ηγέτης δεν είναι αυτός που εφαρμόζει σωστά δοσμένους άνωθεν κανόνες και διαδικασίες για ασφαλή και ποιοτική εργασία αλλά είναι αυτός που αφού προσπαθεί εντατικά να είναι ο ίδιος ικανός να τους ενσωματώνει αποτελεσματικά, γίνεται με τον καιρό και ικανός να καθορίζει, να δημιουργεί (και να αναθεωρεί όταν χρειάζεται), τους πιο σωστούς κανόνες και τις πιο σωστές διαδικασίες.

Η διοίκηση που ασκεί δεν είναι για την ποιότητα και την ασφάλεια αλλά είναι ασφαλής ποιοτική διοίκηση.

Είναι καιρός να μεταβούμε από το πολύ πρόσφατο σύνθημα “πρώτα η ασφάλεια” στο νέο σύνθημα “η ασφάλεια είναι τρόπος καλής ζωής και ποιοτικής εργασίας”.

Νίκος Νημάς

Αύγουστος 2011.

Αισιόδοξη δημιουργική νοοτροπία.

Κανείς δεν γεννήθηκε αποτυχημένος αν δεν το επιτρέψει ο ίδιος να γίνει.

Ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να επιλέγει τις αποφάσεις του, έχει τη δυνατότητα να ελέγχει ο ίδιος όλο και περισσότερο τη ζωή του, να οδηγεί τα βήματά του εκεί που οι σκοποί του, τα όνειρά του και η πίστη του τον προστάζουν, αρκεί να το καλλιεργήσει με αισιοδοξία, μετατρέποντας τη δυνατότητα σε ικανότητα, σε νοοτροπία και σε σταθερή στάση ζωής.

Ο αισιόδοξος και δημιουργικός άνθρωπος ενθαρρύνεται συνεχώς από τα αποτελέσματα της ίδιας του της νοοτροπίας.

Είναι τελικά ένας αυτοτροφοδοτούμενος άνθρωπος.

Πιστεύει ότι: “Δεν μπορώ βέβαια να αλλάζω τον άνεμο αλλά μπορώ να προσαρμόζω κατάλληλα τα πανιά του σκάφους μου.”

Άρθρο που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο 2009 στην μόνιμη προσωπική μου στήλη στην εφημερίδα της Δυτικής Αττικής «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑΣ & ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ»।

Η ύστατη ελευθερία του ανθρώπου είναι να έχει

· την ικανότητα,

· το θάρρος,

· τη συνείδηση

· και την αποφασιστικότητα

να επιλέγει ο ίδιος τη στάση που θα κρατήσει απέναντι στα γεγονότα της ζωής του, σε οποιεσδήποτε συνθήκες και αν βρεθεί.

Όπως και αν διαβάσουμε διατυπωμένη την πιο πάνω πίστη στην ελευθερία, από όποιον μεγάλο διανοητή, φιλόσοφο ή ηγέτη ανά τους αιώνες, η ουσία παραμένει η ίδια.

Ο άνθρωπος έχει την δυνατότητα να επιλέγει τις αποφάσεις του, έχει τη δυνατότητα να ελέγχει ο ίδιος όλο και περισσότερο τη ζωή του, να οδηγεί τα βήματά του εκεί που οι σκοποί του, τα όνειρά του και η πίστη του τον προστάζουν, αρκεί να το καλλιεργήσει με αισιοδοξία, μετατρέποντας τη δυνατότητα σε ικανότητα, σε νοοτροπία και σε σταθερή στάση ζωής.

Τα πιο αγαπημένα αναγνώσματα υπήρξαν ανά τους αιώνες οι βιογραφίες ανθρώπων που επαλήθευαν την πίστη στην ελευθερία του ανθρώπου, κόντρα στις προδιαγραφές ενός αρνητικού περιβάλλοντος στο οποίο γεννήθηκαν. Προφήτες, ήρωες, μάρτυρες, ηγέτες και απόστολοι χάραξαν την ιστορία με το παράδειγμά τους ξεκινώντας από το μηδέν της κοινωνίας τους και φθάνοντας στην κορυφή της. Δίδαξαν με τη ζωή τους το πως μπορεί ο καθένας να ανατρέψει την πίστη στο πεπρωμένο και να την αντικαταστήσει με την πίστη στην προσωπική του ελευθερία.

Οι περισσότεροι άνθρωποι όμως πιστεύουν ότι η προσωπική τους κατάσταση δεν οφείλεται στις δικές τους προσπάθειες και αποφάσεις αλλά στην κακή τους τύχη, στις συνθήκες, στην ανισότητα, στη φτώχια που κληρονόμησαν, ξεχνώντας τα παραδείγματα των επαναστατών και των ηρώων που οι ίδιοι θαυμάζουν.

Οι περισσότεροι δυστυχώς είναι εγκλωβισμένοι στην λαθεμένη πεποίθηση πως η επιτυχία των αυτοδημιούργητων ανθρώπων οφείλεται σε διάνοιες, σε κάτι μαγικό ή σε κάτι τέλος πάντων που οι ίδιοι ατύχησαν να μη διαθέτουν.

Η αλήθεια όμως είναι ότι εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε καθημερινά το δικό μας περιβάλλον – νοητικό, συναισθηματικό, σωματικό και πνευματικό – ανάλογα με τη στάση που τηρούμε.

Η στάση μας προσδιορίζει σε μεγάλο βαθμό το τι μας συμβαίνει στη ζωή.

1. Η δική μας στάση απέναντι στη ζωή προσδιορίζει τη στάση της ζωής απέναντί μας.

2. Η στάση μας απέναντι στους άλλους προσδιορίζει τη δική τους στάση απέναντί μας.

3. Η στάση μας απέναντι σε ένα έργο ή σε μια δουλειά που αναλαμβάνουμε προσδιορίζει περισσότερο από κάθε άλλον παράγοντα το αποτέλεσμα που θα φέρουμε.

Τα εμπόδια και οι αποτυχίες υπάρχουν για να εκπαιδευόμαστε σε μεγαλύτερα επιτεύγματα και είναι δική μας υπόθεση να τα μετατρέπουμε σε μοχλούς τελικής επιτυχίας από το να κλαψουρίζουμε που μας έτυχαν.

Το μυστικό, που κάνει τη διαφορά ανάμεσα στους ανθρώπους, είναι η αισιόδοξη δημιουργική νοοτροπία – η θετική νοοτροπία όπως την αποκαλούν οι Αγγλοσάξονες. Απέναντι σ’ αυτή τη νοοτροπία στέκεται η απαισιόδοξη μίζερη νοοτροπία – η αρνητική νοοτροπία.

Κανείς δεν διαθέτει μόνον από την μία ή μόνον από την άλλη. Όλοι μας έχουμε τις καλές και τις κακές στιγμές μας. Άλλοτε συμπεριφερόμαστε και αντιδρούμε θετικά, δημιουργικά, γενναιόδωρα και άλλοτε αρνητικά, μεμψίμοιρα, απαισιόδοξα και μίζερα.

Όταν σε κάποιους ανθρώπους επικρατεί στη συμπεριφορά τους η αισιόδοξη δημιουργική στάση και σκέψη τότε αυτοί και τα επιτεύγματά τους, ξεχωρίζουν προς τα πάνω ανάμεσα στο γύρω τους πλήθος. Κάποιοι άλλοι – οι περισσότεροι – χαρακτηρίζονται κύρια από την απαισιόδοξη και μίζερη νοοτροπία και έτσι τα αποτελέσματά τους είναι πάρα πολύ φτωχά και συναποτελούν το πλήθος.

Υπάρχουν ενδιάμεσα κι εκείνοι, οι επίσης ολίγοι, που το παλεύουν να αλλάξουν νοοτροπία και στάση ζωής, να γίνουν πιο αισιόδοξοι και δημιουργικοί και να αποβάλουν την αρνητική τους συμπεριφορά. Αυτοί οι τελευταίοι αναζητούν διακαώς την επαλήθευση της πίστης στην προσωπική ελευθερία. Δεν έχουν ακόμη πιστέψει ότι έχουν τη δυνατότητα να γίνουν ελεύθεροι. Δεν έχουν απόλυτα πειστεί πως η θετική νοοτροπία καλλιεργείται με κόπο αλλά και χαρά και δεν αγοράζεται μέσα από συνταγές.

Ναι, η ικανότητα να σκεφτόμαστε δημιουργικά και αισιόδοξα μπορεί να καλλιεργηθεί ακόμη και από τους πιο αρνητικούς.

Για όσους θέλουν πράγματι να αλλάξουν υπάρχουν εκατοντάδες συνταγές. Βιβλία, φιλοσοφίες, κοσμοθεωρίες και ιδεολογίες ένα σωρό.

Χωρίς όμως μια πίστη που να σε καίει γλυκά, χωρίς την πίστη δηλαδή γύρω από την αξία σου σαν ανθρώπινο πλάσμα, σαν θεϊκό δημιούργημα, όλες οι συνταγές είναι κούφια λόγια.

Διάβασε όσα βιβλία μπορείς, πήγαινε σε όσες ομιλίες και διαλέξεις προλαβαίνεις. Σε κανένα τελείωμα βιβλίου και σε καμία ομιλία δεν θα βγεις αλλαγμένος αν δεν πιστεύεις

· ότι η ζωή μας (η δική σου ζωή ξεχωριστά) είναι σημαντική

· και αν επίσης δεν πιστεύεις, ότι ο καθένας μας (κι εσύ επίσης ξεχωριστά) έχει έναν σκοπό στη ζωή του (μια δική του αποστολή) που κανείς άλλος δεν μπορεί να εκπληρώσει.

Οποιαδήποτε στρατηγική για επιτυχημένη και ευτυχισμένη ζωή που μας δίνεται σαν συνταγή δεν οδηγεί σε πραγματική επιτυχία και οπωσδήποτε δεν οδηγεί σε ευτυχισμένη πορεία, αν αγνοεί την αναγκαία προϋπόθεση της πίστης σε κάτι ανώτερο ή της πίστης στην πνευματική θεώρηση της ζωής.

Με αυτήν την προϋπόθεση της πίστης στην αξία της ζωής και της ύπαρξής μας μπορεί να στηριχθεί και η πίστη στη δυνατότητα του καθενός μας να ξεπεράσει τη μοίρα του.

Τότε μόνον θα μπορέσει να αλλάξει τον τρόπο σκέψης του και τον τρόπο αντίδρασής του απέναντι στα γεγονότα που τον επηρεάζουν. Τότε μπορεί να εφαρμόζει συμπεριφορές που ακτινοβολούν αισιοδοξία και δημιουργικότητα. Αλλά ο δρόμος για να το καταφέρει αυτό δεν είναι σύντομος.

Πολλοί πιστεύουν ότι όταν αλλάξει η νοοτροπία τους θα αλλάξει και ο τρόπος δράσης τους. Κάνουν λάθος και χάνουν χρόνο. Η νοοτροπία αλλάζει όταν παράλληλα αλλάζει και η συμπεριφορά μας. Πρέπει να αρχίσουμε να αλλάζουμε συμπεριφορά και τότε σιγά-σιγά θα αρχίσει να αλλάζει και η σκέψη μας.

Εκείνοι που βρίσκονται σε διαδικασία αλλαγής συμπεριφοράς χαρακτηρίζονται από τις ακόλουθες μεταξύ άλλων συμπεριφορές.

1. Μιλούν, κινούνται, ενεργούν και σκέφτονται όπως το πρότυπο ανθρώπου στο οποίο θέλουν να φθάσουν. Αντιγράφουν και μιμούνται τις θετικές συμπεριφορές. Αναφέρονται συχνά σε ιστορικά και σύγχρονα σημαντικά πρόσωπα που θαυμάζουν.

2. Καλλιεργούν διαρκώς δημιουργικές σκέψεις και οράματα επιτυχίας στο νου τους. Δεν αφήνουν τις σκέψεις - ζιζάνια να φυτρώνουν μέσα τους. Όταν συναντήσουν μια απαισιόδοξη σκέψη, αναζητούν αμέσως την αντίθετη αισιόδοξη για να την γραπώσουν.

3. Δεν κρατούν κρυμμένη αλλά την ακτινοβολούν προς τα έξω κάθε θετική σκέψη που πηγάζει από τη συναίσθηση του σκοπού της ζωής τους. Οι άλλοι απέναντί τους εισπράττουν ευχάριστα αυτή την ακτινοβολία και την ανταποδίδουν με καλύτερη συνεργασία.

4. Συμπεριφέρονται απέναντι στον καθένα που συναντούν και με τον οποίο συναναστρέφονται σαν να είναι ο πιο σημαντικός άνθρωπος στη ζωή τους. Αποδίδουν σε όλους την αξία και την τιμή που τους ανήκει. Αποδίδουν αναγνώριση και γι αυτό και εισπράττουν συνεχώς αναγνώριση.

5. Κάνουν τον καθένα γύρω τους να νιώθει σημαντικός, απαραίτητος και να απολαμβάνει την εκτίμησή τους. Αυτό έχει ανάγκη ο απέναντί μας όποιος κι αν είναι. Αυτό είναι το πρώτο που θέλει να εισπράττει από μας.

6. Αναζητούν το καλύτερο που μπορεί να δώσει ο καθένας με τον οποίο σχετίζονται και δεν κολλούν στις ανθρώπινες αδυναμίες του και στα μειονεκτήματά του. Ενθαρρύνουν τους άλλους και τους βοηθούν να εξελιχθούν.

7. Δεν μιλούν συχνά για προβλήματα υγείας, δεν γκρινιάζουν για κακοτυχίες, δεν βάζουν μπροστά τα δύσκολα της ζωής. Δημιουργούν ευχάριστο κλίμα συζητώντας πρώτα για τα ευχάριστα και τα καθαυτά αισιόδοξα. Ακόμη και στα πιο απαισιόδοξα θα βάλουν μερικές πινελιές αισιοδοξίας.

8. Αναζητούν το καλύτερο σε νέες ιδέες, είναι ανοιχτοί, φιλομαθείς και περίεργοι. Δεν προτάσσουν την καχυποψία και τον φόβο τους απέναντι στο άγνωστο και στο καινούργιο.

9. Δεν κολλάνε σε μικροπράγματα. Ξεχωρίζουν τι είναι πιο σημαντικό και με αυτό ασχολούνται. Δεν μιζεριάζουν με φτωχά και ασήμαντα πράγματα. Η σκέψη τους είναι μεγαλόπνοη. Κοιτούν μακριά και υψηλά.

10. Αναπτύσσουν ένα πνεύμα προσφοράς και αλληλεγγύης. Είναι ανά πάσα στιγμή πρόθυμοι να δώσουν τον καλύτερο εαυτό τους στους άλλους. Δεν περιμένουν να πάρουν πρώτα για να δώσουν μετά. Δίνουν πρώτοι αυτό που έχουν και τελικά αυτό που έχουν πολλαπλασιάζεται.

Ο Απόστολος Παύλος έγραψε προς τους Φιλιππησίους: “το λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι αληθή, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα καθαρά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, εάν υπάρχει τις αρετή και εάν τις έπαινος, ταύτα συλλογίζεσθε”.

Ποιο είναι το άμεσο κέρδος από μια τέτοια συνειδητά αυτοκατευθυνόμενη συμπεριφορά; Είναι η σταδιακή αλλαγή και της στάσης μας και βαθύτερα και της σκέψης μας. Τα πιο εμφανή αποτελέσματα – οφέλη είναι:

· Η διαρκώς ενισχυόμενη αυτοπεποίθηση.

· Η ανάπτυξη ικανοτήτων και θάρρους για ανάληψη πρωτοβουλιών.

· Η ενίσχυση της επιμονής και της υπομονής.

· Η ανάπτυξη της δημιουργικής φαντασίας.

· Η ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων.

· Η διαρκής εξέλιξη σε ικανότητες και αποτελέσματα σε κάθε τομέα ενασχόλησης.

Ο αισιόδοξος και δημιουργικός άνθρωπος ενθαρρύνεται συνεχώς από τα αποτελέσματα της ίδιας του της νοοτροπίας. Είναι τελικά ένας αυτοτροφοδοτούμενος άνθρωπος. Πιστεύει ότι:

“Δεν μπορώ βέβαια να αλλάζω τον άνεμο αλλά μπορώ να προσαρμόζω κατάλληλα τα πανιά του σκάφους μου.”

Η αδράνεια κι η ανυπομονησία σκοτώνουν τα όνειρά μας.

Τα όμορφα όνειρα, που αξίζουν θυσίες, γεννιούνται όταν φύγει από τη μέση η αδράνειά μας και στη συνέχεια μεγαλώνουν όταν φύγει από τη μέση κι η ανυπομονησία μας. Για να νικηθούν οι φόβοι μας πρέπει τα κίνητρά μας να είναι πολύ πιο δυνατά από τους φόβους μας και να εξυπηρετούν τους ανώτερους σκοπούς της ύπαρξής μας.

Ο φοβισμένος δεν ξεκινά ποτέ για πουθενά. Από την άλλη μεριά ο θαρραλέος που είναι ανυπόμονος, που τα θέλει όλα να γίνουν εδώ και τώρα, εύκολα εγκαταλείπει την προσπάθεια χωρίς να ολοκληρώσει, επειδή η ανυπομονησία του τον συμβουλεύει να αναζητήσει τυχοδιωκτικά άλλους σκοπούς.

Άρθρο μου, που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο 2009, στη μηνιαία τοπική εφημερίδα Θριασίου Πεδίου «Επαγγελματίας και Καταναλωτής». Νίκος Νημάς

Οι δύο κορυφαίοι δολοφόνοι ονείρων είναι η αδράνεια κι η ανυπομονησία.

Η αδράνεια από τη μια μεριά, βαλτώνει τη ζωή μας και μας καταδικάζει να στερηθούμε τις επιτυχίες.

Η ανυπομονησία για επιτυχίες από την άλλη μεριά, δεν μας χαρίζει τίποτε άλλο από πονοκεφάλους και λάθη.

Την πρόοδο τη φέρνουν οι αλλαγές (αν και κάθε αλλαγή δεν είναι απαραίτητα πρόοδος).

Οι αλλαγές είναι μετακίνηση από τις θέσεις της στασιμότητας.

Για να μετακινηθούμε πρέπει να ξεπεράσουμε την εσωτερική μας αδράνεια.

Την αδράνεια αυτή την τρέφουν οι φόβοι που έχουμε για την πιθανή αποτυχία.

Πολύ συχνά βαθιά μέσα μας και κάτω από αυτούς τους φόβους της αποτυχίας, υπάρχουν πιο καλά κρυμμένοι και οι φόβοι απέναντι στην επιτυχία. Ναι, υποσυνείδητα όλοι ανησυχούν μπροστά στην επιτυχία παρ’ όλον ότι την ονειρεύονται και την επιδιώκουν. Πολύ περισσότερο, εκείνοι που δεν έχουν αρκετή αυτοπεποίθηση. Αμφιβάλλουν αν θα μπορέσουν να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων όταν έλθει η επιτυχία και αγχώνονται προκαταβολικά.

Για να νικηθούν οι φόβοι μας πρέπει να γίνουν μικρότεροι από τα κίνητρά μας και για να το πούμε καλύτερα πρέπει τα κίνητρά μας να είναι πολύ πιο δυνατά από τους φόβους μας. Αν έχουμε μικρά και αδύναμα κίνητρα τότε οι φόβοι μας μεγεθύνονται, γίνονται υπερβολικοί και κατατρώγουν κάθε μας πιθανότητα να αναπτυχθούμε στη ζωή.

Τα μεγάλα κίνητρα τα γεννούν μόνον οι ανώτεροι σκοποί. Ο καθένας μας βάζει πολλούς σκοπούς στη διάρκεια της ζωής του. Κάποιοι από τους πολλούς σκοπούς μας είναι αυτοί που τους λέμε «ανώτερους σκοπούς».

Μερικοί ανώτεροι σκοποί για τους περισσότερους ανθρώπους είναι για παράδειγμα:

- το να κάνουν μια ευτυχισμένη οικογένεια,

- το να προσφέρουν στα παιδιά τους μια ζωή κατάλληλη για να εφοδιαστούν με τα απαραίτητα που θα τα κάνει να αναπτυχθούν αυτοδύναμα,

- το να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο τις υπηρεσίες τους,

- το να ξεπεράσουν τη φτώχια και τις αδυναμίες που κληρονόμησαν από τους γονείς τους,

- το να κερδίσουν την αναγνώριση και την επιβράβευση των συνανθρώπων τους,

- το να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και τον κόσμο,

- το να έχουν μια εσωτερική επικοινωνία με το Θείο και μια αρμονική σχέση με τη Φύση

- και πολλοί άλλοι ιδιαίτεροι για τον καθένα.

Οι ανώτεροι σκοποί μας είναι παιδιά του δικού μας, εντελώς προσωπικού, του μοναδικού Σκοπού Ύπαρξης. Έχει ο καθένας μας ορίσει τον “Σκοπό του”; Ξέρει τη δική του “Αποστολή πάνω στη γη”; Υπάρχει μέσα του κάτι τέτοιο, που όλοι οι ανώτεροι σκοποί του να πηγάζουν από αυτό και να εξυπηρετούν τελικά αυτό;

Εκείνος που ίσως δεν βρέθηκε ακόμη μπροστά σ’ ένα τέτοιο ερώτημα, σίγουρα δεν γνωρίζει ότι ναι, υπάρχει μέσα του κάποιος από τους ανώτερους σκοπούς του ο οποίος είναι πάνω από τους άλλους. Είναι ωφέλιμο να ξεκινήσει κανείς να στοχάζεται πάνω σ’ αυτό. Θα ανακαλύψει την πυξίδα που του έλειπε.

Σχηματικά λοιπόν έχουμε την εξής ακολουθία προϋποθέσεων για την προσωπική μας ανάπτυξη:

1. Ο Προσωπικός Σκοπός Ύπαρξης του καθενός μας, γεννά και καθορίζει τους υπόλοιπους ανώτερους σκοπούς μας και αυτοί στη συνέχεια δημιουργούν τα δυνατά μας κίνητρα ζωής
2. Έχοντας επίγνωση των δυνατών μας κινήτρων μικραίνουν οι φόβοι μας για κάθε πιθανή αποτυχία. Όσο μικραίνουν αυτοί οι φόβοι, τόσο πιο εύκολα ξεπερνιέται η αδράνειά μας να δράσουμε.
3. Όσο πιο έτοιμοι είμαστε να μπούμε στη δράση τόσο πιο εύκολα θα κάνουμε τις επιλογές μας και θα πάρουμε τις αποφάσεις μας χωρίς να κωλυσιεργούμε.
4. Από τη στιγμή που κάνουμε επιλογές και παίρνουμε αποφάσεις μπαίνουμε στη διαδικασία να κάνουμε και τις αναγκαίες αλλαγές στη ζωή μας, στη νοοτροπία μας και στον τρόπο δράσης και συμπεριφοράς μας.
5. Τότε μόνον είμαστε ικανοί να προσηλωθούμε σε στόχους που εξυπηρετούν τους σκοπούς μας. Η απόλυτη προσήλωση στους στόχους μας διευκολύνει πλέον τη μετακίνησή μας προς τα εμπρός, προς την πρόοδο και την προσέγγιση των επιτυχιών.

Στην πορεία μας προς τα εμπρός θα συναντήσουμε εμπόδια.

Τα πρώτα εμπόδια είναι μέσα μας και τα πιο σοβαρά από αυτά είναι οι συνήθειες που έχουμε αποκτήσει. Είναι εκείνες οι συνήθειες που μας καθηλώνουν κόντρα στις αλλαγές. Η τρομερότερη αρνητική συνήθεια είναι η αναβλητικότητα μπροστά στην ανάληψη δράσης. Το γνωστό σε όλους μας “Ας το για αύριο . . .”

Βεβαίως υπάρχουν και πολλά εξωτερικά ισχυρά εμπόδια. Η άσχημη οικονομική μας κατάσταση, οι τρέχουσες απαιτήσεις για την επιβίωση, το αρνητικό περιβάλλον εργασίας, το αρνητικό οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον, ο κοινωνικός μας κύκλος, οι άνθρωποι που μας περιστοιχίζουν, η οικονομική κρίση κ.λ.π.

Για να ξεπεράσουμε τα κάθε λογής εμπόδια χρειαζόμαστε Επιμονή και Χρόνο. Η επιμονή ζητάει την σταθερή και ισχυρή μας θέληση και ο χρόνος ζητάει την ακάματη υπομονή μας.

Για να έχουμε όμως την απαραίτητη θέληση και υπομονή πρέπει να έχουμε Πίστη στον σκοπό που επιδιώκουμε.

Πρέπει να πιστεύουμε ότι ο σκοπός μας αξίζει.

Να πιστεύουμε δηλαδή ότι τα κέρδη μας, όταν πετύχουμε τον σκοπό μας, θα είναι τελικά έστω και μακροπρόθεσμα, μεγαλύτερα από το αντίτιμο που θα έχουμε καταβάλει.

Να πιστεύουμε επίσης ότι έτσι κι αλλιώς, ακόμη και αν το κόστος που θα πληρώσουμε είναι υπερβολικά μεγάλο, ο συγκεκριμένος σκοπός μας υπηρετεί κάποιον από τους ανώτερους σκοπούς μας και γι αυτό αξίζει τις όποιες θυσίες.

Η αληθινή πίστη σε έναν ανώτερο σκοπό είναι αυτή που μας κάνει να λέμε “αφού το πιστεύω, θα γίνει”. Εκείνοι που δεν έχουν πίστη συνήθως λένε σαν τον άπιστο Θωμά, “αφού το δω, τότε θα το πιστέψω”.

Οι δυσκολίες όμως σε μια πορεία για αλλαγές και προσωπική πρόοδο δεν τελειώνουν με την απόκτηση της πίστης. Ας υποθέσουμε ότι κάποιος βρίσκεται ήδη στην πορεία για κάποιο σκοπό του που οραματίστηκε ότι αξίζει. Έχει απαντήσει σε αμφιβολίες και δισταγμούς, έχει ήδη νικήσει την αδράνεια. Έχει λοιπόν ξεκινήσει μια νέα πορεία αλλαγής και δημιουργίας και βλέπει μπροστά του να ξεπροβάλουν τα πρώτα εμπόδια. Δεν φοβάται, είναι αποφασισμένος και ορμά κατά πάνω τους να τα γκρεμίσει.

Τώρα όμως πρέπει να μάθει να νικά και την ανυπομονησία του. Αν είναι ανυπόμονος να φέρει την επιτυχία του σκοπού του σήμερα κιόλας, τότε σε λίγο θα δοκιμάσει πονοκεφάλους από τα λάθη του και κάθε λογής αγωνίες.

Όλοι όσοι έχουμε αρκετή εμπειρία από τη ζωή, γνωρίζουμε πως κάθε έργο απαιτεί να δαπανήσουμε ενέργεια και χρόνο. Ούτε στη φύση, ούτε στη ζωή των ανθρώπων υπάρχει έργο που να παράγεται από το μηδέν και σε μηδέν χρόνο.

Σ’ όλες τις περιπτώσεις στη ζωή μας, πρέπει πρώτα να δώσουμε για να έχουμε στη συνέχεια το δικαίωμα να πάρουμε.

Η ενέργεια που θα δώσει αρχικά κανείς, απαιτεί πάθος, ζήλο, τόλμη, σταθερή και ισχυρή θέληση, ίσως και λίγη τρέλα παραπάνω και οπωσδήποτε τη φλόγα της πίστης του στο σκοπό του. Τα έχει; Τότε έχει ήδη συσσωρεύσει την αρχική ενέργεια που θα δαπανήσει για το έργο του. Έχει το αρχικό αποθεματικό του κεφάλαιο.

Τώρα όμως που κατάφερε να ξεκινήσει, δεν θα παλέψει μόνον με τα εμπόδια που θα απορροφήσουν την ενέργειά του. Τώρα θα παλέψει και με τον χρόνο. Όχι τόσο με τον πραγματικό, τον αντικειμενικό χρόνο που απαιτεί το έργο που σκοπεύει να εκτελέσει, όσο με την εσωτερική του αίσθηση του χρόνου.

Τον χρόνο τον βιώνουμε μέσα μας σαν ρυθμό, σαν ταχύτητα στην πορεία μας και σαν επιτάχυνση ή επιβράδυνση μπροστά στα εμπόδια που θα συναντήσουμε στην κάθε πορεία. Δεν θα πω κάτι καινούριο, θα πω μόνον ότι στην ευθεία πατάμε γκάζι και πριν τις στροφές ή τα εμπόδια πατάμε φρένο. Είναι φυσικό ότι πουθενά δεν φθάνουμε μόνον πατώντας γκάζι ή μόνον πατώντας φρένο.

Η σοφία στην οδήγηση είναι να επιλέγεις κάθε λεπτό την κατάλληλη υψηλότερη ή χαμηλότερη ταχύτητα έτσι ώστε να φθάσεις τελικά στον προορισμό σου με την βέλτιστη μέση ταχύτητα αλλά και με ασφάλεια. Η οδήγηση στο ταξίδι της Ζωής διέπεται από τον ίδιο κανόνα. Δεν είναι τυχαίο το πανάρχαιο ρητό «όποιος βιάζεται σκοντάφτει» ή το άλλο που λέει «σπεύδε βραδέως».

Είναι λοιπόν στο χέρι μας να αποδεχτούμε ότι ο καθένας μας ξεχωριστά και μόνος του πρέπει να βρει, χωρίς έτοιμες συνταγές, το δικό του μέτρο ανάμεσα στην αδράνεια του φοβισμένου ανθρωπάκου και στη βιασύνη του ανυπόμονου και επιπόλαιου.

Ο φοβισμένος δεν ξεκινά ποτέ για πουθενά. Από την άλλη μεριά ο θαρραλέος που είναι ανυπόμονος, που τα θέλει όλα να γίνουν εδώ και τώρα, εύκολα εγκαταλείπει την προσπάθεια χωρίς να ολοκληρώσει, επειδή η ανυπομονησία του τον συμβουλεύει να αναζητήσει τυχοδιωκτικά άλλους σκοπούς.

Πολλά όμορφα και αισιόδοξα ξεκινήματα ανθρώπων με ενθουσιασμό και πίστη κατέληξαν άδοξα σε τρομερές αποτυχίες ή και τραγωδίες. Τους έλειπε η σύνεση και η επίγνωση του κανόνα “δούλευε σωστά και με ρυθμό . . . και περίμενε”.

Τα όμορφα όνειρα, που αξίζουν θυσίες, γεννιούνται όταν φύγει από τη μέση η αδράνειά μας και στη συνέχεια μεγαλώνουν όταν φύγει από τη μέση και η ανυπομονησία μας.

Γενναιοδωρία και στάση ζωής.

Η προσφορά δεν είναι πάντοτε το μοναδικό κριτήριο για τον γενναιόδωρο άνθρωπο.

Ο καθένας που έστω και μια φορά στη ζωή του μπόρεσε να φανεί χρήσιμος σε κάποιον άλλον ή που κάποια στιγμή ένιωσε ότι συνεισέφερε θετικά σε κάποιο γεγονός, που αφορούσε και άλλους ανθρώπους, έχει αισθανθεί εκείνο το υπέροχο αίσθημα ικανοποίησης, να είναι γεμάτος, να ζει μια ευτυχισμένη στιγμή στη ζωή του.

Αυτή είναι μια πλευρά της αυθεντικής φύσης του ανθρώπου – να δίνει και να γεμίζει μέσα του.

Πολύ συχνά στα καθημερινά μας “πάρε – δώσε” δεν είναι πολύ ξεκάθαρο ποιος είναι εκείνος που προσφέρει και ποιος είναι εκείνος που λαμβάνει. Συνήθως τους ξεχωρίζουμε από το ποιος ζήτησε και ποιος ανταποκρίθηκε ή από το ποιος είχε κι έδωσε και ποιος δεν είχε και πήρε αλλά αυτό δεν είναι αρκετό για να πούμε ποιος δίνει και ποιος παίρνει.

Αν αυτός που έδωσε είναι “δανειστής”, που περιμένει, έστω και άτυπα, επιστροφή με τόκο, τι θα πρέπει να πούμε; Αν αυτός που έδωσε το έκανε για να επενδύσει μελλοντικά οφέλη από τον άλλον – για να κερδίσει την φιλία του, την εύνοιά του, για να τον έχει υπόχρεο, κ.τ.λ., τι θα πρέπει να πούμε; Αν αυτός που ζήτησε το έκανε διότι “είχε λαμβάνειν” για εξυπηρετήσεις που πρόσφερε στο παρελθόν, ή αν ζητάει υποσχόμενος πολλαπλάσια επιστροφή στο μέλλον, τι θα πρέπει και πάλι να πούμε;

Αν κάποιος προσφέρει συνεχώς στους άλλους δώρα, κεράσματα και κάθε είδους εξυπηρετήσεις, παρηγοριά σε δύσκολες καταστάσεις κ.τ.λ., διότι έτσι καλύπτει την συναισθηματική του ανασφάλεια ή διότι δεν τα καταφέρνει με φυσικό τρόπο να δημιουργεί γνήσιες ανθρώπινες σχέσεις ή διότι αυτό αποτελεί μέρος της επικοινωνιακής του τακτικής και των δημόσιων σχέσεων για επαγγελματικούς και πολιτικούς σκοπούς και εν ολίγοις αν υπάρχει οποιαδήποτε ιδιοτέλεια πίσω από την προσφορά κάποιου, τότε πως αξιολογούμε την προσφορά και κατά πόσο μπορούμε να χαρακτηρίσουμε γενναιόδωρο αυτόν τον άνθρωπο;

Βεβαίως κανείς μας δεν θα χαρακτήριζε σαν γενναιόδωρο ένα άνθρωπο που προσφέρει από ιδιοτέλεια αλλά και η ανιδιοτέλεια δεν είναι αρκετή για να χαρακτηρίσουμε μια γενναιόδωρη στάση.

Όλοι οι άνθρωποι μπορεί να εκδηλώσουν μια στιγμιαία συμπεριφορά ανιδιοτέλειας και προσφοράς άνευ ανταλλάγματος. Συνήθως από οίκτο ή και στιγμιαία αίσθηση υποχρέωσης απέναντι σε ηθικά προστάγματα, όλοι μπορεί να προσφέρουν σε άλλους αναξιοπαθούντες – στην θέση των οποίων δεν θα ήθελαν ποτέ να βρεθούν. Μπορεί και να προσφέρουν από έναν βαθιά κρυμμένο μέσα τους φόβο απέναντι στο κατάντημα του άλλου.

Δίνοντας ανιδιοτελώς – χωρίς ανταλλάγματα – ο δότης νιώθει να γεμίζει εκείνη την στιγμή, νιώθει ότι όντως έχει και δίνει αλλά το ερώτημα είναι αν χαίρεται για το “ότι έχει” ή για το “ότι δίνει” ή για το “ότι ο άλλος βρίσκει και παίρνει αυτό που εκείνη την στιγμή είχε ανάγκη αλλά δεν μπορούσε να το προσφέρει ο ίδιος στον εαυτό του”. Εσείς τι λέτε πάνω σ’ αυτό; Δίνουμε για να συναισθανθούμε την χαρά και την ανακούφιση εκείνου που λαμβάνει ή για να επιβεβαιώσουμε ότι ευτυχώς εμείς έχουμε περίσσευμα ή για να βάλουμε πόντους στο χρέος του καθήκοντος;

Μπορεί να μην τους βλέπουμε διότι δεν το επιδεικνύουν αλλά υπάρχουν γύρω μας – μειοψηφία μεν αλλά όχι και τόσο λίγοι – εκείνοι οι άνθρωποι που είναι διαρκώς γενναιόδωροι। Είναι εκείνοι οι άνθρωποι που στέκονται συνεχώς σε μια στάση μόνιμης γενναιοδωρίας δηλαδή είναι έτσι ακόμη και όταν δεν τους ζητείται η προσφορά τους ακόμη και όταν εργάζονται στη δουλειά τους, όταν πέφτουν να κοιμηθούν, όταν δεν έχουν απέναντί τους κάποιον για να του δωρίσουν κάτι. Είναι οι άνθρωποι που μπορεί να έχουν ή να μην έχουν να δώσουν αλλά αναζητούν συνεχώς το “πως μπορώ κι εγώ να δώσω, να συνεισφέρω”.

Είναι οι πρόθυμοι, οι φιλικοί, οι συνεργάσιμοι, οι γεμάτοι, οι εθελοντές, εκείνοι που ζουν για έναν ανώτερο σκοπό, όσο ταπεινή κι αν είναι η ζωή τους. Είναι αυτοί που δεν θα δυσκολευτούν να απαντήσουν στο ερώτημα: “αισθάνεσαι να έχει η ζωή σου μια αποστολή;”

Οι αληθινά γενναιόδωροι άνθρωποι είναι εκείνοι που αισθάνονται σταθερά αυτάρκεις και ασφαλείς μέσα τους. Η αυτάρκεια και η ασφάλεια που αισθάνονται δεν έχει να κάνει ούτε με υλικά και περιουσιακά στοιχεία ούτε με εξωτερικές καταστάσεις και θέσεις που κατέχουν.

Έχουν ιδανικά όμορφα και σταθερή πίστη σ’ αυτά, έχουν αρχές και αξίες σταθερές, δημιουργούν και διατηρούν ισότιμες σχέσεις και δεν εξαρτώνται από άλλους ούτε υποβάλλουν άλλους σε εξάρτηση.

Έχουν επίγνωση της ταυτότητά τους, έντονα ανεπτυγμένες την αξιοπρέπεια, την αυτοεκτίμηση, την ακεραιότητα και την εσωτερική ελευθερία τους και η ελεύθερη βούλησή τους καθορίζει τις συνειδητές επιλογές τους στα ζωτικά ζητήματα.

Ποιοι δεν είναι αληθινά γενναιόδωροι; Όλοι εκείνοι, που αντλούν την ασφάλειά τους από εξωτερικές πηγές όπως το επάγγελμα, ο πλούτος, τα αξιώματα, η εξουσία, τα “μέσα”, οι υψηλές γνωριμίες και οι αλληλεξαρτήσεις των πελατειακών σχέσεων κ.τ.λ.

Αυτοί μένουν συνεχώς εξαρτημένοι από τέτοιες εξωτερικές πηγές από τις οποίες “δανείζονται τα δεκανίκια της ζωής τους”. Ό,τι κι αν συμβεί σ’ αυτά τα δεκανίκια τους, θα τους μειώσει το αίσθημα ασφάλειας. Η πρόοδος του συναδέλφου τους θα τους προβληματίσει, ίσως να τους αγχώσει, μπορεί να την νιώσουν σαν απειλή, διότι διαταράσσει την αίσθηση της θέσης που κατείχαν σε σχέση με τους άλλους γύρω τους.

Οι αγχωμένοι άνθρωποι με την ανταγωνιστική στάση μπορεί να ελεήσουν, να προσφέρουν, να συνεισφέρουν περιστασιακά αλλά γενναιόδωροι δεν μπορεί ποτέ να είναι.

Οι αληθινά γενναιόδωροι είναι αφοσιωμένοι στις σταθερές αρχές και αξίες τους, έχουν επίγνωση των κινήτρων τους και ασκούν τον μέγιστο δυνατό αυτοέλεγχο στις επιλογές και τις αποφάσεις τους. Οι άνθρωποι αυτοί ξεχωρίζουν εύκολα το καλό και το χρήσιμο από το κακό και το άχρηστο.

“Σωστό” θεωρούν εκείνο που εμπλουτίζει, που προάγει, που σκορπάει χαρά, που δεν είναι βίαιο, που ανεβάζει το ηθικό και την διάθεση, που παροτρύνει σε δημιουργικές ενέργειες, που κάνει την ζωή να είναι επιθυμητή και όμορφη, που ελαχιστοποιεί τον φόβο του θανάτου, που κάνει τον άνθρωπο γενναίο, ισορροπημένο και γαλήνιο.

Οι αληθινά γενναιόδωροι άνθρωποι είναι θετικοί και ανοιχτοί, τους αρέσει να μοιράζονται την χαρά με άλλους, ακόμη και την επιτυχία τους, το κέρδος, την αναγνώριση και την επιβράβευση. Προτιμούν την εργασία σε ομάδες και οι επιτυχίες των άλλων γίνονται μάθημα γι αυτούς, πηγή έμπνευσης και όχι πηγή ζήλιας, φθόνου ή απειλής της δικής τους ευημερίας.

Είναι κοινωνικά άτομα χωρίς όμως να εξαρτώνται από τις παρέες κι έτσι ακόμη και στις μοναχικές στιγμές τους δεν νιώθουν ούτε αμηχανία, ούτε κενό, ούτε ανασφάλεια αλλά στοχάζονται και αναζητούν λύσεις και απαντήσεις σε προβλήματα. Έχουν άριστες σχέσεις με τον εαυτό τους και βρίσκονται σε συνεχή εσωτερικό διάλογο. Έτσι προσθέτουν πληρότητα στη ζωή τους αφού διασφαλίζουν ισότιμες και αρμονικές σχέσεις με τους άλλους και τον εαυτό τους.

Φροντίζουν να μαθαίνουν συνεχώς για να βελτιώνουν τις ικανότητές τους και την δημιουργικότητά τους, κι έτσι μειώνεται η εξάρτησή τους από την συγκεκριμένη θέση εργασίας τους ή την κρίση των προϊσταμένων τους. Με την διαρκή μάθηση επενδύουν υπομονετικά στην ατομική τους ανεξαρτησία και αυτάρκεια. Δεν θα μπουν ποτέ στο “χρυσό κλουβί” του βολέματος και της επίπλαστης σιγουριάς.

Είναι οι πρώτοι και οι τελικοί κριτές του εαυτού τους με ισορροπία αυστηρότητας και επιείκειας. Ασκούνται συνεχώς σ’ αυτήν την ισορροπία και γι αυτό δεν κρίνουν ποτέ επιπόλαια και εύκολα τον άλλον. Η κρίση τους είναι κι αυτή γενναιόδωρη και στοχεύει πάντοτε στην εύρεση λύσης για βελτίωση και ποτέ στην απόδοση μομφής, κατηγορίας ή τιμωρίας του άλλου.

Έχουν ασκηθεί εσωτερικά στην συγχώρεση και στην μετάνοια. Εύκολα αναγνωρίζουν τα λάθη και πρώτα απ’ όλα τα δικά τους. Αλλάζουν γνώμη όταν πεισθούν διότι δεν είναι εγωιστικά προσκολλημένοι σε γνώμες, θέσεις και απόψεις. Έχουν μάθει λοιπόν πώς να αλλάζουν μυαλά μετά από κάποιο λάθος, να μετα – νοούν και η ικανότητά τους αυτή τους βοηθάει να συγχωρούν τόσο τον εαυτό τους όσο και τους άλλους ανθρώπους.

Δεν τσιγκουνεύονται ούτε να ζητήσουν συγνώμη ούτε να δώσουν την συγνώμη τους όταν ο άλλος τους την ζητήσει. Είναι γενναιόδωροι πρώτα απ’ όλα στην παροχή συγχώρεσης. Είναι ακριβοδίκαιοι και γενναιόδωροι απέναντι στις πράξεις και στάσεις των άλλων.

Με προθυμία αναγνωρίζουν τα επιτεύγματα των άλλων και επαινούν την σωστή συμπεριφορά, δείχνοντας ανεπιφύλαχτα τον θαυμασμό τους χωρίς να αισθάνονται ούτε ότι μειώνονται ούτε ότι κολακεύουν.

Οι γενναιόδωροι άνθρωποι δεν γκρινιάζουν, δεν παραπονιούνται, δεν κατηγορούν άλλους για τις δικές τους δυσκολίες και δεν θεωρούν ποτέ τον εαυτό τους “θύμα του συστήματος”. Δεν έχουν αυταπάτες για τις αρνητικές επιπτώσεις των κοινωνικών συστημάτων πάνω στους ανθρώπους και αγωνίζονται για την αλλαγή των συστημάτων αλλά δεν απολυτοποιούν ποτέ τον ρόλο των συστημάτων.

Αναγνωρίζουν τον πρωτεύοντα ρόλο των ανθρώπων στην δημιουργία και συντήρηση των συστημάτων και γι αυτό αναζητούν και ταυτίζονται με πρότυπα ανθρώπων που είναι επαναστάτες και μεταρρυθμιστές των συστημάτων.

Δεν παραπονιούνται για το χτες ούτε το χρησιμοποιούν για άλλοθι σε όσα δεν κατάφεραν. Δεν ονειροπολούν ανέξοδα για το αύριο αλλά έχουν οράματα, που συνειδητά τα έχουν διαμορφώσει να τους καθοδηγούν σε συνετή προγραμματισμένη δράση στο σήμερα, πληρώνοντας βεβαίως και το αντίτιμο.

Μαθαίνουν από τα λάθη του χτες χωρίς να ταλαιπωρούν την συνείδησή τους, με κύριο σκοπό να διορθώνουν στο εδώ και τώρα την πορεία τους προς το αύριο. Έτσι μπορούν να προσαρμόζονται αβίαστα και ευέλικτα στις εναλλασσόμενες καταστάσεις χωρίς να χάνουν την αίσθηση ισορροπίας και σταθερότητας που πάντα τους χαρακτηρίζει.

Είναι εστιασμένοι στο τι μπορούν να κάνουν για να βελτιώσουν τα πράγματα, στο τι περνάει από το χέρι τους για να διορθώσουν και όχι στις ατέλειωτες αναζητήσεις και αναλύσεις των αιτίων ή των υπευθύνων. Δεν ταυτίζουν ποτέ το πρόβλημα με τον άνθρωπο που το δημιούργησε. Προτιμούν να τον κάνουν συμμέτοχο στην λύση παρά απόβλητο και καταδικασμένο.

Είναι οι κατ’ εξοχήν υπεύθυνοι άνθρωποι που είναι έτοιμοι να αναλάβουν με γενναιότητα τις ευθύνες που τους αναλογούν χωρίς έπαρση και αλαζονεία αλλά και χωρίς να υποτιμούν τον εαυτό τους. Διοχετεύουν πρόθυμα την ενέργειά τους σε κοινά ενδιαφέροντα και συμφέροντα αντί να την σπαταλούν μαχόμενοι για μια καρέκλα.

Μένοντας σταθεροί και ήρεμοι, γεμίζοντας κάθε μέρα τα αποθέματα αυτοπεποίθησής τους, έχοντας ανά πάσα στιγμή πλεονάσματα ψυχικών δωρεών, αργά ή γρήγορα αναγνωρίζονται από τους άλλους για την απλότητα, την αξιοπιστία, την αυτοεκτίμηση, την αυθεντικότητα, την αξιοπρέπεια και την ακεραιότητά τους και γίνονται πρότυπα για τους άλλους. Σε ειδικές περιπτώσεις αναδεικνύεται και η ηγετική τους στόφα και τους δίνεται η ευκαιρία να κατευθύνουν ομάδες, οργανισμούς, επιχειρήσεις και έθνη σε υψηλά επιτεύγματα.

Δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2008 στην εφημερίδα "Επαγγελματίας και Καταναλωτής".

- Πες μου επιτέλους ξεκάθαρα τι εννοείς ! - περίμενα να το είχες καταλάβει χωρίς να σου το πω!

Πολύ συχνά δεν έχει σημασία αυτό που λέμε, αλλά ο τρόπος που το λέμε.
Σε κάθε σχέση μας, στο σπίτι, στη δουλειά μας ή ακόμη και σε μια συνάντηση, ο τρόπος που επικοινωνούμε καθορίζει πιο σημαντικά το αποτέλεσμα απ’ ότι το νόημα που περιέχουν εκείνα που λέμε κι εκείνα που ακούμε να μας λένε.

Αυτό που καταλαβαίνουμε δεν είναι ποτέ σχεδόν ακριβώς το ίδιο με το νόημα ή το μήνυμα που ο άλλος ήθελε με τα λόγια του να εκφράσει. Ωστόσο είναι κυρίως ο τρόπος που μας το μετέδωσε, που φανερώνει εκείνο που τα λόγια του συγκάλυψαν ή ωραιοποίησαν. Ο τόνος της φωνής, το χρώμα και ο κυματισμός της, ο ρυθμός της ομιλίας (αργά ή γρήγορα), ο συντονισμός της στο δικό μας ύφος, καθώς και οι απλές εναλλαγές των φράσεων περιέχουν το μεγαλύτερο φορτίο του νοήματος.

Η πυροδότηση μεγάλων παρεξηγήσεων από ασήμαντες συνήθως διαφορές είναι το καθημερινό πρόβλημα που καταστρέφει εκείνο που οι προθέσεις μας προσδοκούσαν σε μια σχέση, σε μια συναναστροφή ή σε μια επαγγελματική συναλλαγή. Αυτό που “από το τίποτα”, εντελώς απρόσμενα, αποτελεί τη σκανδάλη μιας πυροδοτούμενης παρεξήγησης είναι αυτό που η επικοινωνιολόγος - γλωσσολόγος Ντέμπορα Τάννεν αποκαλεί “διαφορές στο συνομιλητικό στυλ” (διαβάστε το βιβλίο της με τίτλο ΟΧΙ ΔΕΝ ΕΝΝΟΟΥΣΑ ΑΥΤΟ – εκδόσεις ΕΝΑΛΙΟΣ).

Στη μακρόχρονη επαγγελματική εμπειρία μου είδα πολλές τέτοιες παρεξηγήσεις να οδηγούν σε συγκρούσεις, να καταστρέφονται σχέσεις εργαζομένων με τους προϊσταμένους και τη διοίκηση. Είδα όμως πολλές φορές να συμβαίνει και το αντίστροφο, δηλαδή να λύνονται φαινομενικά περίπλοκα θέματα και να σβήνουν φωτιές, με έναν απλό χειρισμό κατευνασμού των πνευμάτων, από κάποιον που εξέπεμψε μήνυμα συμφιλίωσης με λιτά λόγια και με φτωχά ή απλά επιχειρήματα αλλά με τρόπο (π.χ. χαμόγελο, ήρεμη φωνή με σταθερό τόνο) που εξέπεμπε ένα μήνυμα που οδηγούσε τη διαπραγμάτευση σε διαφορετικό δρόμο από αυτόν της σύγκρουσης.

Οι σχέσεις μας καθημερινά βελτιώνονται ή φθείρονται από τον τρόπο που συνομιλούμε.

Μερικές φορές οι εντάσεις σε μια συνομιλία δεν δικαιολογούνται με τη λογική από αυτά που ακριβώς λέγονται. Εξηγούνται όμως από τις πραγματικές διαφορές που προϋπάρχουν ανάμεσα στους συνομιλητές και κυρίως από τα συσσωρευμένα αρνητικά συναισθήματα που θέλουν μια διέξοδο, μια οποιαδήποτε αφορμή για να εξωτερικευτούν.

Αν προϋπάρχει θυμός, πίκρα και απογοήτευση για προσδοκίες που δεν εκπληρώθηκαν από τον άλλον, όλα αυτά καραδοκούν σε κάθε συνομιλία και εκφράζονται χωρίς να τα ελέγχουμε τόσο με τη φωνή όσο και με τις εκφράσεις του προσώπου και του σώματος αλλά και με τον συνδυασμό φράσεων που είναι τυποποιημένες, λακωνικές και γεμάτες υπαινιγμούς.

Στις στενές και μακροχρόνιες σχέσεις, όπως ανάμεσα σε δύο συζύγους ή ανάμεσα σε έναν γονέα και το παιδί του, υπάρχουν καθιερωμένες στυλιζαρισμένες φράσεις, πολλές φορές και σύντομοι διάλογοι, που περιέχουν τους ίδιους κάθε φορά υπαινιγμούς και επαναλαμβάνονται πανομοιότυπα. Εκείνος που παρευρίσκεται σαν ξένος παρατηρητής σε μια τέτοια συνομιλία δεν θα μπορέσει να παρατηρήσει τα υπαινικτικά νοήματα που ανταλλάσσονται μπροστά του κάτω από τις λέξεις και τις φράσεις του διαλόγου. Δεν θα μπορέσει να αποκωδικοποιήσει, μέσω της λογικής ερμηνείας, την “συνομιλία των συναισθημάτων”, που υποκρύπτεται πίσω από τη συνομιλία των λέξεων. Θα δει το δέντρο του λόγου και θα χάσει το δάσος των συναισθημάτων.

Υπάρχουν άπειρα παραδείγματα τέτοιων συνομιλιών. Ας δούμε για να σχολιάσουμε, ένα τέτοιο τυπικό που πολλοί θα αναγνωρίσετε:
Στο σαλόνι όπου κάθεται μόνη το απόγευμα η μητέρα μιας 18χρονης, εμφανίζεται η κόρη της.
- Τώρα είπε στις ειδήσεις ότι ο καιρός θα αλλάξει απότομα ως το βράδυ - λέει η μάνα.
- Αυτά έχω, αυτά φοράω – απαντά η κόρη.
- Είσαι αχάριστη – λέει η μάνα και βουρκώνει ελαφρά.
- Είσαι μια εκβιάστρια – ανταπαντά η κόρη.
Τότε η μητέρα γίνεται έξαλλη, αντιδρά με φωνές και κλάματα και βλέπει την κόρη να φεύγει χτυπώντας την πόρτα πίσω της.

Σε πρώτο άκουσμα η εξέλιξη αυτής της συνομιλίας φαίνεται επιεικώς παράλογη. Η μάνα ξεκίνησε την κουβέντα επειδή είδε ότι η κόρη ήταν ντυμένη πολύ ελαφρά, έτοιμη για έξοδο.

Στην πραγματικότητα η μάνα ήθελε να ρωτήσει την κόρη της αν πράγματι ετοιμάζεται για βραδινή έξοδο, αν θα γυρίσει νωρίς ή αργά, με ποιους θα βγει και που θα πάει και στη συνέχεια να δώσει και μια σειρά συμβουλές ή να βάλει όρους για την έξοδο της κόρης. Αντί λοιπόν να ρωτήσει ευθέως, έκανε μια εισαγωγή για τον καιρό, υπονοώντας ταυτόχρονα το ελαφρύ ντύσιμο της κόρης, που η κόρη όμως γνώριζε ότι η μάνα θεωρούσε όχι και τόσο σεμνό. Βαθιά πίσω από τα λόγια της μάνας υπήρχε ταυτόχρονα και το ερώτημα: - Πάλι μόνη μου θα με αφήσεις μέσα στην αγωνία μου να σε περιμένω να γυρίσεις ασφαλής;

Η κόρη από τη μεριά της γνώριζε το μοτίβο των ερωτήσεων μιας τέτοιας περίστασης που επαναλαμβανόταν συχνά με ερωτήσεις – προλόγους – ή με ερωτήσεις που ψάρευαν την αλήθεια, που η μάνα δεν ρωτούσε ποτέ ευθέως για να την μάθει. Έτσι ανταποδίδοντας το στυλ συνομιλίας η κόρη, κάνει πως δεν καταλαβαίνει τα πραγματικά κρυμμένα ερωτήματα και αντεπιτίθεται σε μια κουβέντα για την ανεπάρκεια της γκαρνταρόμπας της. Η μητέρα την αποκαλεί αχάριστη, που σε πρώτο επίπεδο εννοεί αντιθέτως την υπερεπάρκεια των ρούχων της κόρης αλλά υποκρύπτει σε βαθύτερο επίπεδο την πίκρα της για την αγωνία της που δεν συναισθάνεται η κόρη. Βουρκώνει και μεταδίδει στη κόρη τα συναισθήματά της φορτώνοντάς την για μια ακόμη φορά με ενοχές αχαριστίας προς τη μάνα.

Η κόρη τότε, στριμωγμένη για ακόμη μια φορά στη γωνία, αντεπιτίθεται πιο σκληρά για να βγει από το αδιέξοδο μιας τέτοιας συνομιλίας αλλάζοντας στυλ, σταματώντας το παιχνίδι των υπαινιγμών και απευθύνοντας στη μάνα ευθέως την κατηγορία για καταπιεστική συμπεριφορά που ασκείται με το γάντι από τη μάνα. Όμως η κόρη δεν λέει στη μάνα της “πες μου ξεκάθαρα τι θέλεις πάλι να μου πεις” αλλά εκφράζει με κυνικό τρόπο την αλήθεια των δικών της συναισθημάτων, χαρακτηρίζοντας “εκβιάστρια” την μάνα.

Η μάνα δεν αντιλαμβάνεται την υπερβολική αντίδραση της κόρης, καταλαβαίνει ότι η συνομιλία καταστράφηκε και πικραμένη στο έπακρο από την τελευταία λέξη της κόρης, δεν μπορεί πλέον να συνεχίσει καθώς όλα τα αρνητικά συναισθήματά της αναδύονται τώρα εκρηκτικά και ανεξέλεγκτα σαν λάβα από κοιμισμένο ηφαίστειο.

Η συνομιλία αυτή θα μπορούσε εύκολα να έχει εξελιχθεί σε μια πιο ήρεμη διευθέτηση των συγκρουόμενων απαιτήσεων των δύο πλευρών. Θα μπορούσαν να έχουν βγει από τη συνομιλία είτε κερδισμένες και οι δύο είτε συμβιβασμένες άσχετα από τις αρχικές τους διαθέσεις. Τα υπάρχοντα αρνητικά συναισθήματα δεν θα είχαν πυροδοτηθεί και η βαλβίδα εκτόνωσής τους δεν θα είχε λειτουργήσει. Αυτό θα είχε γίνει αν η κάθε πλευρά εξέφραζε πιο ξεκάθαρα αυτό που ήθελε από την άλλη, με λιγότερους υπαινιγμούς.

Κάποιες φορές αυτές οι εντάσεις στη συνομιλία και τα μπερδέματα προκύπτουν όταν πραγματικά δεν υπάρχει καμία ουσιαστική σύγκρουση απόψεων ή σύγκρουση απαιτήσεων. Συμβαίνουν ακόμη και όταν όλοι μας προσπαθούμε ειλικρινά να συμβιβαστούμε. Αυτό ακριβώς το γεγονός συνιστά τον τύπο της κακής επικοινωνίας που μας τρελαίνει. Οι εντάσεις και τα μπερδέματα σε αυτές τις περιπτώσεις προκαλούνται από διαφορές που έχουμε στο συνομιλητικό μας ύφος – στυλ – ή από τους πολλούς υπαινιγμούς που δεν γίνονται αντιληπτοί, ή από τη διαφορετική βάση εκκίνησης του καθενός, ακόμη και από τη διαφορετική κουλτούρα.

Μια τέλεια συντονισμένη συνομιλία είναι το όραμα για μια κοινωνία της αλληλοκατανόησης και της συνδιαλλαγής, το βασίλειο της λογικής. Τίποτε άλλο δεν μας αναστατώνει τόσο όσο μια διαστρεβλωμένη συνομιλία που ξεκινήσαμε με τις καλύτερες προθέσεις και κατέληξε να βγούμε όλοι χαμένοι, χαμένοι στο σκοτεινό βασίλειο των αρνητικών συναισθημάτων.

Το να λέμε κάτι και ο άλλος να το καταλαβαίνει διαφορετικά και εις βάρος μας, το να προσπαθούμε να βοηθήσουμε ή να προστατέψουμε κάποιον και εκείνος να μας θεωρεί καταπιεστικούς ή επιθετικούς, το να προσπαθούμε να μείνουμε διακριτικοί και σε απόσταση από ευγένεια και να μας θεωρούν κρύους, ντροπαλούς ή αδιάφορους, το να προσπαθούμε να βάλουμε ένα ρυθμό και μια τάξη στη κουβέντα της παρέας και να καταλήγουμε στο περιθώριο της κουβέντας, όλα αυτά είναι αποτυχίες συντονισμού ως προς το συνομιλητικό ύφος. Επειδή όμως δεν γνωρίζουμε τον ρόλο του συνομιλητικού ύφους στη σωστή επικοινωνία, η συνέπεια είναι τελικά να θεωρούμε λανθασμένα ότι δεν έχουμε ικανότητες επικοινωνίας και να υπονομεύεται η αυτοπεποίθησή μας για το κοινωνικό μας πρόσωπο.

Όλοι μας κουβαλάμε μέρος ή ατόφια την οικογενειακή κουλτούρα μας – την κουλτούρα των γονιών μας. Αν παραδείγματος χάριν, το να ρωτάμε αυτόματα κάθε φορά το “γιατί” σε μια πρόταση του άλλου είναι μέρος της οικογενειακής μας κουλτούρας ενώ δεν συμβαίνει το ίδιο για τον άλλον, αυτό μπορεί να γίνει αφορμή για παρεξηγήσεις, και μπερδέματα. Στη χειρότερη περίπτωση, αυτός ο άλλος θα θεωρήσει ότι απορρίπτουμε αμέσως την πολύ σαφή πρότασή του ή την καλή προσφορά του και ότι έτσι κλείνουμε την κουβέντα, ενώ εμείς την έχουμε ήδη αποδεχτεί και απλώς ανοίγουμε την κουβέντα.

Είναι άδικο για τις καλές μας προθέσεις όταν συμβαίνουν διάλογοι με ένταση σαν τους παρακάτω:
- Δεν πήγαμε στο πάρτι γιατί εσύ δεν ήθελες.
- Εγώ; Εγώ ήθελα. Εσύ ήσουν που ξίνισες τα μούτρα σου όταν σου είπα για την πρόσκληση.
ή το ίδιο σε μιαν άλλη εκδοχή, που ίσως προηγήθηκε:
- Θέλεις να πάμε στο πάρτι που μας κάλεσαν;
- Εντάξει.
- Δεν το λες με όρεξη. Θέλεις πραγματικά να πάμε;
- Θα με τρελάνεις. Ήμουν σαφής πως θέλω. Εσύ μάλλον δεν έχεις όρεξη ή δεν ξέρεις τι θέλεις.

Είναι επίσης πολύ συχνό ένας διάλογος να γεμίσει με την ένταση ενός άλλου σχετικού με το θέμα διαλόγου, ο οποίος προηγήθηκε κάποιες μέρες ή και μήνες πριν. Στον εγκέφαλό μας καταγράφονται επακριβώς τα συναισθήματα που νιώσαμε τότε και όχι επακριβώς τα λόγια που ανταλλάξαμε. Όταν λοιπόν στον τρέχοντα διάλογο αναφερθούμε στον διάλογο που προηγήθηκε, θα βάλουμε άλλα λόγια στο στόμα του άλλου και όχι αυτά που είπε, διότι τα ζωντανά συναισθήματά μας, υπογείως, θα μας υπαγορεύσουν διαστρεβλωμένα τα λόγια που έχουμε ξεχάσει. Φυσικά αυτό θα αποτελέσει προσβολή για τον άλλον και η κατάληξη μπορείτε να φανταστείτε ποια θα είναι.

Δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο 2010 στην εφημερίδα "Επαγγελματίας και Καταναλωτής".

Γεννήθηκα Άνθρωπος.

Είπαν πως

γεννήθηκα για να ρωτώ
λανθασμένες ερωτήσεις.

Μα κατάλαβα πως

βάλθηκα να ταξινομώ
ανόητες απαντήσεις.

Σ’ άχρονο χώρο κι άχωρο χρόνο
γέννησα τόπο και χρόνο

να σταθώ εκεί
κριτής απέναντι στο χάος.

Τόλμησα

κι από τότε το πληρώνω.

Δεν ησυχάζω πια με μικρές παρηγοριές,

μ’ εφήμερες αγάπες, απατηλές.

Είπαν πως

γεννήθηκα για να ρωτώ,
να ταξιδεύω, να ψηλαφώ.

Μα κατάλαβα πως

ακόμη περιμένω στο λιμάνι

κι ό,τι στον ορίζοντα αγγίζω ξεμακραίνει.

Είδα το είδωλό μου και το λάτρεψα.

Το ‘στησα στο βωμό μπροστά

του Σιωπηλού Σύμπαντος.

Φθόγγοι, φωνήεντα, κραυγές,

λέξεις, ονόματα και σύμβολα

νοήματα βαριά

σ’ αδύναμες πλάτες φορτωμένα.

Μα ευτυχώς,

ψυχή σαγηνεμένη απ’ τον έρωτα του Φωτός.

Είπαν πως

γεννήθηκα να πλάθω εικόνες και μουσικές.

Μα κατάλαβα πως

έστησα θέατρο με τ’ αστέρια θεατές.

Σαν άστρο έλαμψα λίγο μετά

την Μεγάλη Λάμψη,

σαν άστρο θα σβήσω λίγο πριν

τον στερνό λυγμό του Σύμπαντος.

Στην χαοτική ομορφιά απέναντι

οικοδομώ την αρμονία των νόμων,

που τους συνέχει η νοσταλγία της ενότητας του Όλου.

Φλύαρος ή σιωπηλός, τραγουδάω, πάω μοναχός.

Γεννήθηκα γυμνός,

αποχωρώ στολισμένος περιπέτειες φωτός.

Έλαβα το Φως, εξέπεμψα την Αγάπη.

Νίκος Νημάς

καλοκαίρι 2006 – καλοκαίρι 2008

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΖΩΗΣ και στο 2011

Οι άλλοτε ασήμαντες και απλές αποφάσεις γίνονται σήμερα σημαντικές και οι σημαντικές γίνονται κρίσιμες.

Έχετε ποτέ διαπιστώσει πόσες αποφάσεις παίρνουμε μέσα σε μια μέρα;
Από την πιο απλή και ίσως ασήμαντη «να βγω έξω σήμερα ή να μείνω μέσα;» , «να αγοράσω αυτό το σαμπουάν ή το άλλο» έως την πιο σημαντική και ίσως και πολύπλοκη «Είμαι έτοιμος ν’ αγοράσω ένα ακίνητο;» , «Είμαι έτοιμος να ξεκινήσω νέες σπουδές;» , «Είμαι έτοιμος ν’ αλλάξω εργασία;» , «Είμαι έτοιμος να κάνω οικογένεια;».

Σε μια εποχή που τα πράγματα, όπως εξελίσσονται από το 2008, γίνονται όλο και πιο δύσκολα και όλο και πιο πολύπλοκα, οι σημαντικές αποφάσεις γίνονται ακόμη πιο κρίσιμες και πολλές που τις θεωρούσαμε έως σήμερα ασήμαντες γίνονται τώρα πιο σημαντικές.

Αν πριν από τέσσερα χρόνια το “να αλλάξουμε τον παλιό μας καναπέ” ή το “να πάρουμε έναν πιο σύγχρονο ηλεκτρονικό υπολογιστή” ήταν μια απλή και όχι σημαντική απόφαση, σήμερα πρέπει να το σκεφτούμε αρκετά, να το βασανίσουμε και παρ’ όλα αυτά μπορεί να καθυστερούμε και να μην αποφασίζουμε.

Πριν από τέσσερα χρόνια, δεν ήταν και πολύ δύσκολο για έναν μαθητή λυκείου να αποφασίσει ποια κατεύθυνση σπουδών θα ακολουθήσει. Για έναν ελεύθερο επαγγελματία ή έναν επιχειρηματία δεν ήταν παρακινδυνευμένο να επεκτείνει τις δραστηριότητές του ή να αλλάξει δραστηριότητα δοκιμάζοντας μια καλύτερη προοπτική.
Σήμερα όμως δεν είναι ούτε απλό αλλά ούτε και εύκολο να παρθούν τέτοιες αποφάσεις ζωής.

Από την άλλη όμως μεριά, αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε ότι τέτοιες αποφάσεις που αλλάζουν τη ζωή μας, από δω και στο εξής είναι αναγκαίο και κατεπείγον να τις παίρνουμε έγκαιρα και μέσα σε μικρό χρόνο.

Στην πίεση αυτή (να μην χρονοτριβούμε μπροστά στις αποφάσεις μας) προστίθεται τώρα ακόμη πιο επιτακτικά η ανάγκη να εξετάζουμε πλέον πολλές περισσότερες παραμέτρους και δεδομένα του κάθε προβλήματος, περισσότερες εναλλακτικές επιλογές αλλά και περισσότερους περιορισμούς και εμπόδια που θα συναντήσει η απόφασή μας κατά την εφαρμογή της.

Πέραν αυτών, είμαστε πλέον αναγκασμένοι να στεκόμαστε πιο σοβαρά τοποθετώντας στη μια μεριά της ζυγαριάς τα οφέλη που προσδοκούμε από μια απόφαση και στην άλλη πλευρά το κόστος (ενέργεια, κόπους, θυσίες, χρόνο, χρήματα) που θα αφιερώσουμε σαν αντίτιμο για τα οφέλη αυτά. Σήμερα όμως η ζυγαριά μας πρέπει να είναι ζυγαριά ακριβείας, διότι σε περίοδο οικονομικής κρίσης δεν έχουμε πολλά περιθώρια για συχνές αποτυχίες.

Το ρίσκο μας θα πρέπει να είναι λογικό και υπολογισμένο, ασχέτως αν θα είναι μικρό ή μεγάλο.

Τα τελευταία χρόνια, μέσα από τις ποικίλες επαγγελματικές δραστηριότητες αλλά και τις κοινωνικές μου επαφές, έχω την τύχη να έρχομαι σε επαφή με πολύ κόσμο, που η ζωή του καθημερινά αλλάζει έντονα και γρήγορα. Αυτό με οδηγεί να συλλέγω και να επεξεργάζομαι τις εμπειρίες τους τόσο μπροστά στις αποφάσεις τους όσο και μετά από αυτές - πόσο στηρίζουν κατόπιν τις αποφάσεις τους κάποιοι, πόσο συχνά παραιτούνται και γιατί εγκαταλείπουν κάποιοι άλλοι.

Αυτό το πλούσιο υλικό έχει βεβαίως επίδραση και σε μένα τον ίδιο, με αποτέλεσμα να γίνομαι πιο ευαίσθητος σε αυτά τα ζητήματα και να αναζητώ τις αναλογίες των εμπειρικών συμπερασμάτων μου μέσα στα γραπτά κείμενα επιστημόνων, φιλοσόφων και ειδικών αλλά και άλλων “εμπειροτεχνικών” όπως εγώ.

Αυτός είναι ο λόγος που καταπιάνομαι με αυτό το θέμα και σας εκθέτω τις δικές μου απόψεις, πέραν του ότι, όπως είπα πιο πάνω, το ζήτημα των αποφάσεων γενικά αλλά και των κρίσιμων αποφάσεων ζωής ειδικά, είναι σήμερα άκρως επίκαιρο για πολύ περισσότερο κόσμο.

Οι αποφάσεις μας διαμορφώνουν τη ζωή μας.

Δεν υπάρχει τίποτα σημαντικότερο από το να παίρνουμε τις σωστές αποφάσεις, σε κάθε σταυροδρόμι της ζωής μας. Κάθε απόφαση που παίρνουμε ασκεί τεράστια επίδραση στις ζωές μας. Οι αποφάσεις καθορίζουν τις ζωές μας. Οι μικρές δεν φαίνονται αρχικά να είναι σημαντικές, αλλά ο αντίκτυπός τους επάνω μας, βαραίνει καθώς αρχίζουν με τον καιρό να προστίθενται η μία πάνω στην άλλη.

Η ζωή μας είναι μια πορεία μέσα στο χάος των πιθανοτήτων με εφόδια το προσωπικό σακούλι όλων των πεπερασμένων δυνατοτήτων μας.

Έτσι προδιαγράφεται ο χώρος και τα πλαίσια της προσωπικής μας ελευθερίας. Οι πιθανότητες είναι άπειρες, οι δυνατότητες πεπερασμένες και κληρονομημένες και οι ικανότητες μπορούν με προσωπική προσπάθεια να αναπτυχθούν και να επεκταθούν.

Κάθε μας κίνηση, κουβέντα, σκέψη και πράξη, η κάθε απόφασή μας μπορεί να αλλάξει αυτήν την πορεία. Μπορεί να αλλάξει την πορεία των άλλων γύρω μας και για κάποιους που έχουν ηγετικό ρόλο ακόμη και την πορεία μιας χώρας ή του κόσμου. Κανείς δεν μπορεί από νωρίς να γνωρίζει τις συνέπειες μιας πράξης μας, μικρής ή μεγάλης.

Λένε σήμερα κάποιοι φιλόσοφοι, πως μια ανάσα, μια ηλιαχτίδα, ένα στραβοπάτημα, ένας θόρυβος μπορεί να έχουν καταλυτική δράση. Όπως μια πεταλούδα που μπορεί να προκαλέσει έναν τυφώνα – πρόκειται για την φυσικομαθηματική “Θεωρία του Χάους”.
Από την πρώιμη περίοδο της κοινωνικοποίησής του, το ανθρώπινο είδος συνειδητοποίησε ότι κάθε άνθρωπος, μέσα στη μοναδικότητά του (και τη φυσική μοναξιά του) πορεύεται στο άγνωστο. Το ίδιο πιστεύει και ο σύγχρονος άνθρωπος και επιπλέον ότι δεν υπάρχει πεπρωμένο.

Τα γονίδια και αυτό που κληρονομούμε μέσα από αυτά είναι το υπόβαθρο. Το περιβάλλον στο οποίο θα γεννηθούμε, θα μεγαλώσουμε και θα ζήσουμε είναι το πλαίσιο της δράσης μας. Κινούμαστε όμως σε ένα προκαθορισμένο απειροσύνολο πιθανοτήτων.
Όλα μπορούν να συμβούν, όλα τα θαύματα μπορούν να γίνουν πραγματικότητα ακόμη και στα όρια των νόμων της φύσης ή και πέρα από αυτά.

Το πόσο αισθανόμαστε φυλακισμένοι ή απελευθερωμένοι μέσα στο άπειρο των πιθανοτήτων έχει να κάνει με τη θεώρηση της ζωής που προτιμούμε.

Σημασία έχει αν βλέπουμε από την αισιόδοξη πλευρά ή από την απαισιόδοξη. Αν πιστεύουμε στο μεγαλείο του ανθρώπου. Αν αντλούμε δύναμη από τα ανεκμετάλλευτα βάθη του εγκεφάλου μας και της ψυχής μας, αν αντλούμε δύναμη από την έμπνευση, το Θείο και την συμπαντική αρμονία ή αν αφηνόμαστε στο έλεος των αντιθέσεων, των συγκρούσεων και της δυσαρμονίας.

Το ζήτημα της ελευθερίας του ανθρώπου να αποφασίζει, πέρα από φιλοσοφικό και άλυτο, είναι πάνω απ’ όλα ένα πρακτικό και ατομικό ζήτημα. Αν και η φιλοσοφική ή η θρησκευτική τοποθέτηση απέναντι σε αυτό επηρεάζει σημαντικά τις ιδεολογίες και την απήχησή τους, εκείνο που μας βοηθάει στην καθημερινότητά μας ωστόσο, είναι να συνειδητοποιούμε πόσο ευρύχωρος είναι ο χώρος της ελευθερίας μας.

Το πρακτικά ωφέλιμο είναι να ερευνούμε και να ανακαλύπτουμε πόσες πολλές δυνατότητες, από αυτές τις πεπερασμένες, δεν έχουμε ακόμη γνωρίσει αλλά και από αυτές που έχουμε γνωρίσει πόσες πολλές είναι αυτές που δεν έχουμε ακόμη αξιοποιήσει. Το ίδιο ισχύει και για τις ικανότητες – τα φυσικά μας ταλέντα - με τις οποίες είμαστε προικισμένοι. Πόσες γνωρίζουμε και πόσες χρησιμοποιούμε και από αυτές πόσες είναι αυτές που τις καλλιεργούμε και τις ενισχύουμε.

Σας παραθέτω ένα μικρό κείμενο που διάβασα (θα σας είναι ίσως δυσνόητο αλλά συνεχίστε):
“Ένα νετρίνο από τη Μεγάλη Έκρηξη, που δημιούργησε το σύμπαν, ταξίδεψε επί δισεκατομμύρια χρόνια και μόλις έφτασε στον εγκέφαλό μου. Εκεί, απορροφήθηκε από ένα ηλεκτρόνιο της εσωτερικής στοιβάδας ενός ατόμου άνθρακα, που συμμετέχει στη δόμηση της φωσφολιπιδικής διπλοστοιβάδας της κυτταρικής μεμβράνης ενός νευρώνα στο μεσολόβιό μου. Ακολούθησε η αναστολή της ελευθέρωσης ενός νευροδιαβιβαστή από την προσυναπτική μεμβράνη σε μια σύναψη αυτού του νευρώνα και έτσι, διακόπηκε για μια στιγμή ο ειρμός των σκέψεων και των συναισθημάτων μου. Στη συνέχεια οι σκέψεις που ακολούθησαν είχαν πάρει μια άλλη πιθανή κατεύθυνση και η τελική επιλογή και απόφασή μου είχε επηρεαστεί. Δεν με πειράζει όμως αν αυτά συμβαίνουν . . .”

Ούτε κι εμένα αγαπητοί μου αναγνώστες με πειράζει αν κάθε στιγμή συμβαίνουν τέτοια στον εγκέφαλό μου και στον εγκέφαλο των ανθρώπων που ζω και εργάζομαι μαζί τους ή των ανθρώπων που κρατάνε εξουσία και παίρνουν αποφάσεις. Δεν σκοτίζομαι και δεν αναρωτιέμαι ούτε καν αν αυτά πράγματι συμβαίνουν (οι φυσικοχημικές επιδράσεις του σύμπαντος στον εγκέφαλο).
Δεν με νοιάζει πόσες επιδράσεις δέχεται ο εγκέφαλός μου από το φυσικό περιβάλλον διότι δεν αναζητώ δικαιολογίες για τις αποτυχημένες αποφάσεις μου. Απλώς αναλαμβάνω την ευθύνη να τις διορθώσω όταν είναι απαραίτητο.
Δεν αναζητώ δικαιολογίες έξω από τις ευθύνες μου ώστε να αναβάλω τις μελλοντικές αποφάσεις μου επειδή είναι πιθανόν να είναι λανθασμένες.
Δεν μου είναι νοητή ούτε και χρήσιμη η ουτοπία της απόλυτης ελευθερίας, όπου ο εγκέφαλός μου δεν θα δεχόταν καμιά επιρροή και καμιά εξάρτηση.

Ενδιαφέρομαι όμως έντονα για τις επιδράσεις του κοινωνικού περιβάλλοντος τόσο στη συναισθηματική όσο και στην κοινωνική νοημοσύνη μου. Αλλά και πάλι όχι για να βρίσκω δικαιολογίες για τις αποφάσεις μου.
Δεν θα αποδώσω ευθύνες σε κάποιον που επηρέασε αρνητικά τις αποφάσεις μου. Οι ευθύνες είναι αποκλειστικά δικές μου. Σημασία έχει να νιώθω κάθε μέρα όλο και περισσότερο κύριος του εαυτού μου άρα όλο και περισσότερο ελεύθερος να αποφασίζω ποιος θα με επηρεάσει και ποιος όχι.

Σημασία δεν έχει η ελευθερία (με την απόλυτη έννοια) αλλά η διαδικασία συνεχούς απελευθέρωσης από δεσμά και περιορισμούς. Σημασία έχει να γνωρίζω τους περιορισμούς και να τους αποδέχομαι όταν δεν μπορώ να τους εξαλείψω ή να τους μειώσω. Σημασία έχει να δημιουργώ και να αξιοποιώ στο έπακρο τη δική μου ευρυχωρία αποφάσεων μέσα στα δοσμένα πλαίσια περιορισμών και εμποδίων.

Προτιμώ να είμαι ρεαλιστής και αισιόδοξος.

Μέχρις εδώ έτσι τοποθετούμαι απέναντι στο ζήτημα που λέγεται αποφάσεις χωρίς να το εξαντλώ. Είναι η αφετηρία για να δούμε όλες τις άλλες πλευρές και τους παράγοντες που μας οδηγούν σε καλές ή κακές αποφάσεις. Στα επόμενα φύλλα θα συνεχίσουμε στο ίδιο θέμα. Προς το παρόν . . . εύχομαι σε όλους σας, καλή χρονιά με υγεία και περισσότερα κέφια, κόντρα στη γενική μελαγχολία και εύχομαι ακόμη, μέχρι να τελειώσει η δύσκολη αυτή χρονιά να έχετε πάρει σωστές αποφάσεις για όσα σημαντικά ή και ασήμαντα θα σας απασχολήσουν !!!

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2011 - Δημοσιεύθυκε στην εφημερίδα "Επαγγελματίας και Καταναλωτής".